|
Ko Toamotu mo hono Tupu’angá
Ko Toamotu ko e Hako 'o Ngalumoetutulu, ko e foha 'o Ma'afuotu'itonga mo Ate.
Ko Ma'afuotu'itonga mo Ate
Na’e hā'ele Tu'ikanokupolu ko Ma’afuotu’itongá ki Ha’apai ko ‘ene tango (lea mali) ki he Fale 'o e Tu'iha'ateiho ko Fakatakatú,
ki he ta'ahine ko Latutamá. 'I he a’u atu 'a e hā'elé ki Ha’afevá na'e pupūluhi ‘a Ma’afuotu’itonga pea lepa (talitali) ai 'a e hā'elé
kae hoko atu ‘a Motu’apuaka ki Tungua ke fakaa'u e fonongá.
Lolotonga e ʻalu ‘a Motu’apuaká kuo fakatū'uta 'a Ha’afeva ko ‘enau tūmaama ko e hāʻelé. Na’e ha’u ai ‘a Ate ko e hoa ‘o Havea Pasipasi,
mo ‘ene ki'i tama ko Ikanāmoe. Na’e 'afio (sio) atu pe ‘a Ma’afuotu’itonga kia Ate´ pa to'oa ai hono finangalō. Na'e fekau leva ke 'omai a
Ate ke tauhi ki he Tu'í.
Lolotonga iá kuo ola lelei e tangó pea foki mai ‘a Motu’apuaka mo Latutama mo e kau Tunguá. Ko 'enau tu'uta mai ko iá, kuo nofo atu ‘a
Ma’afuotu’itonga mo Ate. Kaekehe na’e fakahoko ai pe ta'ane (mali) ‘a Ma’afuotu’itonga mo Latutamá, pea nau foki kotoa ai pe ki Tonga mo Ate.
'I he'enau tū'uta atu ki Tongá kuo tu'itu'ia 'a Ate, pea hoko ʻo fanauʻi maí, ko Ngalumotutulu ia, ko e foha lahi ia 'o Ma'afuotu'itongá.
Nouti moe Ma'ungatala:
* Tohi 'a Suli Afú, peesi 27, mo e Tohi 'a Fohe Ma'afutakinimá 1903, peesi 66.
* 'Oku liliu pē ngaahi lea 'e ni'ihi ke mahino ngofua ange. 'Oku hā 'a e tupu'anga 'o Ma'afuotu'itongá 'i he tohi hohoko Tuputupulefanuá,
'i he konga ki he Tu'ikanokupolú.
~ ~ ~
Ko Ate
Ko Até ko e ‘ofefine ‘o Fiunoa mo Talitelulu, ko e ongo mātu’a Ha’afeva. 'Oku pehē ko Talitelulú ko e ‘ofefine ‘o Fauolo 'o Ha’afeva pea mo e
fefine ko Ate mei Ha’amoa.
Ko e tuonga’ane ‘o Até ko Kanilekutu.
Ko e fanau ‘a Até ko:
1. Ikanāmoe
Ko 'ene tamaí ko Havea Pasipasi. ‘Oku lau ‘e he tohi hohokó ni ‘a Havea Pasipasi ko e Tu’iha’angana pe foha ‘o e Tu’iha’anganá.
2. Ngalumoetutulu
Ko 'ene tamaí ko Ma'afuotu'itonga TK6.
Koe fanau ‘a Ikanamoe ko Tu’umeihetoka’aetu’itonga, koe foha ‘o Faletolu Lolohea, pea koe tupu’anga ia ‘o Tu’uhetoka [Tu’uhetoka].
Nouti mo e Ma'ungatala:
* Tohi 'a Losaline Fatafehí, peesi 10; Tohi ʻa Veikuné, peesi 6; Tohi 'a Fohe Ma'afutakinimá 1903, peesi 66.
~ ~ ~
~ ~ ~
Ko Ngalumoetutulu
Ko e tama ‘a Ate kia Ma’afuotu’itonga TK6 ko Ngalumoetutulu (pe Ngalumotutulu). Ko e foha lahi ia 'o Ma'afuotu'itonga TK6.
Naʻe nofo ‘a Ngalumoetutulu mo Kafo’atu Maluo’uiha, ko e ‘ofefine ‘o Malupō Haveapava Pōlaufaivaka mo Nanasi (Nanasi Si’i).
Ko Nanasi Si’í ko e ‘ofefine ‘o Alaipuke mo Kafo’atu, ko e ‘ofefine ‘o Sinilau Fanua Lofanga.
Ko Alaipuké ko e foha 'o Fotofili TH7 mo Fatafehi 'Atalua, 'ofefine 'o Fatafehi TT30 mo Alaitokaloto.
Na’e ui pē ‘a Nanasi Si’i ki hono ta’oketé (tamai taha, fa'e kehe) ko Nanasi Lahi, ko e ‘ofefine ia ‘o Alaipuke mo Toaafilimoe’unga, ko e ‘ofefine ‘o Mataeletu’apiko TK3.
Ko e fānau ‘a Ngalumotutulu mo Kafo’atu Maluo’uihá ko:
1. Tupouto'a naʻe hoko ʻo ʻiloa ko Toakuomotui'eua
Ko e fakamanatu 'o Tupouto'a Toakuomotui'euá 'a e Maka ko Tupouto'á 'i he 'api ko Tofoá 'i Koloa.
Nouti mo e Ma'ungatala:
* Tohi Hohoko 'a Veikuné, peesi 5 & 57
* Ko e hingoa tā-mei-uho 'o Toakuomotui'euá ko Tupouto'a.
Ko e to'a mālohi mo fīta'a 'a Tupouto'a Toakuomotui'eua 'i hono taimí pea na'e uki 'e he hou'eiki 'o e fonuá ke tokoni ki he'enau ngaahi 'oho taú.
Na'e toki hoko 'o 'iloa ko Toa-kuo-motu-'i-'eua 'i he'ene toulekeleká, ko 'ene hapo'i 'ene 'akau taú 'o motu 'i 'Eua.
Na'e hoko ia 'i he taimi ne 'ave ai ia 'e Tupouto'a TK17 ki 'Eua.
Ko Tupouto'a TK17 ko e 'ilamutu ia 'o Tupouto'a Toakuomotui'eua.
Ko e tama ia 'a e tuofefine 'o Tupouto'a Toakuomotui'eua, ko 'Ulukilupeteá.
* 'I he tuku'au mai 'a e kuongá kuo iku 'o ma'u 'aki 'a e Toamotú, 'a ia 'oku ngāue maheni 'aki 'i he 'ahó ní.
* 'Oku fa'a ma'u 'aki e To'amotú (fakauʻa ʻa e ʻá), ka 'oku hala ia. Ko e hingoa totonú ko e Toamotu (ʻikai fakaʻua ʻa e ʻá), he ko e 'uhinga ki he motu 'a 'ene 'akau taá 'i 'Euá.
* 'Oku pehē ko Toakuomotu'i'eua mo 'ene fānaú na'e fā'ele'i pē kinautolu 'i Nukuleka, 'i Tongatapu, pea nau tutupu hake pē ai.
Ka na'e lata 'a Toakuomotu'i'eua ki Koloa pea fakatootoola'a ki ai,
pea hiki ai pē 'e ne fānaú mo honau kaingá ki ai.
Ka 'i he taimi ne pekia ai 'a Toakuomotu'i'euá na'a nau fakafoki pē hono sinó 'o telio 'i Nukuleka.
Pea ko e tehina 'o Kafo'atu Maluo'uihá ko Si'ulua. Pea 'oatu ia ko e fokonofo ʻo Kafoʻatu kia Ngalumoetutulu.
Pea ko e fānau 'a Si'ulua mo Ngalumoetutulú ko:
1. Po’oi Tupouto'a
2. ‘Ulukilupetea
3. ‘Ānaukihesina
4. Sisifā
Nouti mo e Ma'ungatala:
* Tohi 'a Losaline Fatafehí, peesi 10.
* 'Oku lau 'e he tohi hohokó ni na'e ui mo Po'oi ko Tupouto'a.
* 'Oku takua ko Po'oi Tupouto'á ko e tangata nima mālohi, pea 'ofa'i, pea na'e 'osi 'e ne mo'uí ki hono tauhi hono ngaahi tufāfiné mo 'enau fānaú.
Na'e toe 'i ai mo e tama tangata 'a Kafo'atu Maluo'uiha kia Tangakitaulupekifolaha, ko e foha 'o Tu'ihoua, foha 'o 'Uluakimata II TT32. Pea ko e tama ko ia 'a
Kafo'atu Maluo'uiha kia Tangakitaulupekifolaha ko:
1. Fīnau'uiha
'A ia ko e tehina fa'ē taha ia 'o Toakuomotui'eua.
Nouti mo e Ma'ungatala:
* Tohi 'a Losaline Fatafehí, peesi 49.
~
~ ~
Ko Toakuomotui'eua
Na'e faka'apa'apa'i pea ilifia'i 'a Toakuomotui'eua 'i hono taimí ka na'ā ne faifatongia mo tauhi 'ofa ki he fānau 'a hono fanga tuofafiné mo hono ongo tehiná.
Ko Toakuomotui'euá ko e fa'ētangata ia kia Tokemoana Tongatoutai, 'Ulukālala Fangupō, Tupouto'a [TK17], Fatafehihōleva, Vuna Takitakimalohi (ko e fānau ia 'a 'Ulukilupeteá);
pehē kia Kahomovailahi Tuita (ko e fānau ia 'a 'Ānaukihesiná); mo Fusipala Tauki'onetuku (ko e fānau ia 'a Sisifá).
Pea ko Toakuomotui'euá ko e tamai ia kia Kinahoi, Lolohea, Kulipapālangi, Talavao, Leonaitasi Lolohea, Fīnaukovi mo Sione Lataihihifo (ko e fānau ia 'a hono tehina
uhotaú ko Po'oi Tupouto'a), mo e tamai kia Hikule'o, Fīnaufāhefa, Loto'āmaka, Tu'ipulotu, 'Āpolo, Liuakuo'ulu, 'Ahovala, Paluniukui, Lakepamoha'ateiho, Palulofanga,
Taufa mo Kaufusi (ko e fānau ia 'a hono tehina uhotahá ko Finau'uiha).
Ko e fānau ‘a Toakuomotui'euá ko:
1. Toamotu Saipā
2. Fatafehi Fasi
'Oku 'ikai ha ma'u ki he'ena fa'eé.
Nouti mo e Ma'ungatala:
* 'Oku 'i ai e hohoko e ni'ihi 'oku pehē ai ko Saipá ko Toakuomotui'eua pē ia. 'Oku lau pē 'e he tohi hohokó ni ko Saipaá ko e foha 'o Toakuomotui'eua, ka 'oku
hokohoko atu pē 'a e fekumí.
Ko e fānau 'a Toamotu Saipaá ko:
1. Toamotu Tongapōteki
2. Tīmote
3. Saimone
4. Hulitā Folautonga
Ko 'enau fa'eé ko Tonga Ta’e’iloa, ko e ‘ofefine ‘o Ta'e'iloa, ko e foha 'o Fuatakifolaha TH14. Ko Fuatakifolaha TH14 ko e foha 'o Tangakitaulupekifolaha
mo Fusipala Ha'amea, pea ko e tehina 'o Fuatakifolaha TH14 'a Finau'uiha, 'a e tehina fa'ē taha 'o Toakuomotui'eua 'oku hā 'i he kupu kia Ngalumoetutulú.
~
~
~
Ko Toamotu Tongapōteki
Na'e 'iloa 'a Toamotu Tongapōteki ko Tongamālohifo'ou.
Ko e tupu'anga 'o e hingoa Tongamālohifo'oú ko e lea tukulolo 'a Vaha'i 'i hono liua ia 'e Toamotu Tongapōteki 'i he fangatuá.
ʻOku taku na'e toe 'iloa 'a Toamotu Tongapōteki Tongamālohifo'ou ko Tonga'uli'uli mo Tongavaivai.
Ko e fānau 'a Toamotu Tongapōteki Tongamālohifo’oú ko:
1. Toamotu Mōsese Tongamālohifo’ou
2. Seluvaia Ta’e’iloa
3. 'Āminiasi Tonga
4. Sāmiuela Tonga
5. Tupou Kapetaua
6. 'Apikale
7. 'Isapeli Tonga
8. Mafua
9. Peni Tonga
Ko 'enau fa'eé ko Meleane Ngaluafe, ko e 'ofefine 'o Tū'uta Makauitoa mo Sialemoepua.
Nouti mo e Ma'ungatala:
* 'Oku fakamatala ʻa Daniel Longstaff 'i he saiti ko e Tonga on the Net (http://www.tongatapu.net.to/lore/tonga/default.htm) ki he fangatua ʻa Toamotu mo Vahaʻí.
Ko Daniel Longstaff ko e hoa ia 'o Uanita Tupou'ahome'e Hala'ufia Longstaff, ko e mokopuna ua 'o Vika Fatafehililika'imoana, ko e ta'okete 'o 'Ānita Pele Maluo'uiha,
'a ia 'oku makatu'unga ai 'a e tohi hohokó ní.
* Ko e fokotu'utu'u 'o e fānau 'a Toamotu Tongapōteki Tongamālohifo'ou mo Meleane Ngaluafé ko e fokotu'utu'u ia 'a e tohi hohokó ni makatuʻunga ʻi he ngaahi fakamatala
ne tānaki mei he kāinga kehekehe. ʻOku ʻi ai pe ʻa e ngaahi fakaʻotuʻotu kehekehe ʻi he ngaahi tohi hohoko kehekehe.
* 'Oku hoko atu e fekumi ki he Hako ʻo Toamotu 'i Mu'a mo Nukuleka mo Folaha ke tānaki mai ki he tohi hohokó ni.
~
~
~
Ko Toamotu Mōsese Tongamālohifo’ou
Ko e foha ‘o Toamotu Tongapōteki Tongamalohifo’ou mo Meleane Ngaluafe.
Na’e mali ‘a Toamotu Mosese Tongamalohifo’ou mo ‘Akesa Heilala Takuilau 'o Vaini, pea ko ‘ena fanau ko:
1. Vika Fatafehi Lilikaimoana.
2. Sione Toamotu
3. Kasānita Lupe’eva
4. Toamotu
5. Toamotu Sōsaia Vungakoto
6. Fīpē Fo’uhiva
7. ‘Ānita Pele Maluo’uiha
8. Sione Tea
Nouti mo e Ma'ungatala:
* Ko e fānau ʻa Toamotu Mōsese Tongamalohifoʻoú ʻoku hokohoko atu pē ʻa e fekumi fakamatala mo e maʻungatala kia nautolú.
* Ko Sione Toamotu, Kasānita Lupe'eva mo Toamotu 'oku pehe na'a nau pekia kei si'i.
Ko Vika Fatafehi Lilika'imoana
Na'e mali mo Siaosi Makamālohi Hala'ufia pea ko 'ena fānaú ko:
1. Mele Vaohoikonahe'uluo'aho'eitu
2. 'Anaseini Tupouveihola
3. 'Asinate Tupou
4. Taufa'āhau (Taufa Fangupō)
5. Siaosi Maeakafa
Vika Fatafehi Lilika'imoana
Ko e 'ofefne lahi 'o Toamotu Mōsese Tongamālohifo'ou 'o Koloa mo 'Ākesa Heilala Takuilau 'o Vaini.
'Oku 'oatu e fakamālō makehe kia Lōkasi Ngaluafe 'i hono vahevahe mai 'o e 'ata 'o Vika Fatafehi Lilika'imoana. Ko Lōkasi Ngaluafé
ko e mokopuna ua 'o Vika Fatafehi Lilika'imoana. |
Ko Toamotu Sōsaia Vungakoto
Na'e mali mo Seini Mateitalo Tonga 'o Koloa.
Toamotu Sōsaia Vungakoto 'o Koloa
Ko e foha 'o Toamotu Mōsese Tongamalohifo'ou mo 'Ākesa Heilala Takuilau.
'Oku 'oatu e fakamālō kia Karl Wolfgramm 'i hono vahevahe mai 'o e 'ata 'o Toamotu Siōsaia Vungakotó.
Ko Karl Wolfgramm ko e mokopuna ua 'o Toamotu Sōsaia Vungakoto. |
Ko Fīpē Fo'uhiva
Naʻe pekia kei siʻi pē ʻa Fīpē naʻe teʻeki ai ke mali pea ʻikai haʻá ne fānau.
Nouti mo e Maʻungatala:
* ʻOku kehe ʻa e fakamatala kuo vahevahe ʻi he uepisaiti ko e Familysearch.com moe Ancestry.com mei he maʻu ʻa e tohi hohokó ni.
Ko e fakamatala ʻi he tohi hohokó ní ʻoku fakatatau ia ki he he maʻu ʻa e ngaahi fāmili tupu mei he fānau ʻa Toamotu Mōsese Tongamālohifoʻou
mo Meleane Ngaluafé, ʻa ia ʻoku nau pehē naʻe pekia kei siʻi pē ʻa Fīpē Foʻuhiva, naʻe teʻeki ke mali, pea ʻikai haʻá ne fānau.
Ko 'Ānita Pele Maluo'uiha
Na'e maʻuhoa ʻa 'Anita mo Ulaiasi Kaufusi 'o Okoa pea ko 'ena fanau ko:
1. Melenaite Halapupuahi
2. Kautai Tonga
3. Suliasi Ha'avaha Vea
4. Ulaiasi Vakauta'atu
5. 'Evaitokanga
Ko Ulaiasi mo 'Ānita Pele Maluo'uiha Kaufusi eni 'oku makatu'unga ai 'a e tohi hohokó ni. Ko hona foha ko Suliasi Ha'avaha Vea Kaufusi ko e kui ia 'a Meliame Vea Kaufusi
Cocker ne fokotu'utu'u ma'ana e tohi hohokó ni.
Nouti mo e Maʻungatala:
* [Tokonaki 30 ʻAokosi 2025] Ko e ngaahi hingoa ʻoku hoko hake ko ení ne kau 'i hono fakalau 'o e fānau ʻa Ulaiasi mo ʻAnita Kaufusi ʻi ʻolungá.
Ko e fānau ʻoku pehē ne nau pekia kei valevale. ʻOku vaheʻi kinautolu ki he konga ko ení kae ʻoua ke hokohoko atu ha fekumi ki ha toe maʻungatala fekauʻaki mo kinautolu.
5. 'Ana Tokelau, 7. Fīpē, 9. Lisiate 'Ati, 10. 'Ilaisaane Vaiola Kaufusi.
~
~
~
Ko Seluvaia Ta’e’iloa
Ko e 'ofefine ‘o Toamotu Tongapōteki Tongamālohifo’ou mo Meleane Ngaluafe.
Na'e mali 'a Seluvaia Ta'e'iloa mo Kulīha’apai Tupou mei Talau. Ko Kulīha'apai ko e foha 'o Tupouniua mo Tupouveiongo. Ko Tupouniuá ko e foha 'o 'Ulukālala Ma'ofanga
mo Fehi'a Fuimaono. Ko Tupouveiongó ko e 'ofefine 'o Mumui TK13 mo Tulehu'afaikikava.
Ko e fānau 'a Kulīha'apai mo Seluvaia Ta'e'iloá ko:
1. Sione Potauaine Tupou
Ko Sione Potauaine Tupoú na'e maʻuhoa mo 'Anapesi Lakalaka Ratu 'o na fanau'i 'a Sione Tu’iniua, Fīnaufisi, Tongapōteki Mālohifo'ou, mo Siosaia
Avalā Tu'itakau Vanua.
Nouti mo e Maʻungatala:
* Tohi hohoko 'a Toketā Tēvita Ka'ili, ko e mokopuna 'o Tongapōteki Mālohifo'ou, 'oku hā 'i he uepisaiti ko e Koloa Connections. Ko Toketā Tevita Ka'ilí ko e hako
ia 'o Seluvaia Ta'e'iloa, ko e 'ofefine 'o Toamotu Tongapōteki Tongamālohifo'ou.
* Ko e Koloa Connections ko e uepisaiti ia ne fokotu'u 'e Lisiate Wolfgramm, ko e hako 'o Toamotu Mōsese Tongamālohifo'ou, ko e foha 'o Toamotu Tongapōteki
Tongamālohifo'ou.
~
~
~
Ko Sāmiuela Tonga
Ko e foha ‘o Toamotu Tongapōteki Tongamālohifo’ou mo Meleane Ngaluafe.
Na'e mali 'a Sāmiuela Tonga mo Sisīlia Mafile'o Lātū 'o Ha’alaufuli. Ko Sisīlia Mafile'o Lātū ko e 'ofefine 'o Fanueli Fehoko mo Sūsana Malualoi.
Ko Fanueli Fehoko ko e foha 'o Sipakaitangata mo 'Emeline Afu. Ko Sūsana Malualoi ko e 'ofefine 'o Katainatoa.
Ko e fānau 'a Sāmiuela Tonga mo Sisīlia Mafile'o ko:
1. Sione Tu’ikolongahau
2. Sione Fifita
3. Loisi Tonga
Ko Sione Tu'ikolongahú na'e maʻuhoa mo Ma’ata Manu’otaivi 'o na fanau'i 'a ʻAveʻave, 'Ema Lū’isa, 'Emeline Afu, Sēmisi 'Eukaliti, 'Ana Tu’ifele’unga
(mali mo Siōsaia Langi), 'Ulieli Kalama, Samisoni Hopoate mo Sione Toamotu Tu’ikolongahau.
~
~
~
Ko ‘Apikale
Ko e ‘ofefine ‘o Toamotu Tongapōteki Tongamālohifo’ou mo Meleane Ngaluafe.
'Oku 'ikai 'i ai ha ma'u ki ha mali mo ha fānau 'a 'Apikalé.
~
~
~
Ko 'Isapeli
Ko e ‘ofefine ‘o Toamotu Tongapōteki Tongamālohifo’ou mo Meleane Ngaluafe.
Ko e fānau 'a 'Isapelí ko:
1. Sepiuta Naufahu
Ko ‘ene tamaí ko Avalā’aetau Naufahu.
2. Sālote
3. 'Aisea
Ko ‘ena tamaí ko Paumolevuka.
Ko e fānau ‘a Sepiuta Naufahú ko Vika Veiongo, ko e ‘ofefine ‘o Nalesoni Laifone. Pea ko e tama ‘a Vika Veiongó ko Tu’ifua Vailena.
Ko e konga eni mei he tohi hohoko 'a James Cocker ko e hako 'o Avalā'aetau Naufahu.
~
~
~
Ko Peni Tonga
Ko e foha ‘o Toamotu Tongapōteki Tongamālohifo’ou mo Meleane Ngaluafe.
Na'e maʻuhoa 'a Peni Tonga mo Taufa ka 'oku 'ikai 'i ai ha ma'u ki ha'ana fānau.
|
