Ko e Tupu'anga 'o Tuitá
‘Oku ‘i ai e ngaahi fakamatala kehekehe ki he hingoa mo e tupu'anga 'o Tuitá.
'Oku hokohoko atu pe 'a e ngāue ke tānaki mai e ngaahi fakamatalá ki he tohi hohokó ni.
Neongo e fa'a kehekehe ‘a e ngaahi fakamatala mei he kuohilí, 'oku faingata'a ke tau toe fakapapau mo liliu he ne 'ikai ke tau 'i ai tonu.
'Oku fa'a lava pe 'a e to'o mo tuku mei he kuohili 'o hoko ko e mole'anga 'o e ngaahi konga mahu'inga 'o e hisitoliá.
Ka ko e feinga ke tānaki mo tauhi fakatahataha 'a e ngaahi fakamatala 'oku kei lava ma'u, 'e makatu'unga lelei ange ai 'a e manatu mo e fokotu'utu'u hisitolia mei he kaha'u.
'Oku lau pe ‘e he tohi hohokó ni ko e fuofua Tuitá pe 'a e Tuita mama'o taha ki mu'a 'oku kei ma'u ha fakamatala ki aí, pea lau pe hono hingoa ko Tuita, pea kamata mei ai 'a e hako 'o Tuitá.
Ko hono fao leva ki mui ‘o e ngaahi to’utangatá mei he lolotongá ní, ‘oku fakafuofua ko e fuofua Tuita ko ia na’e mo’ui ia ‘i he ngaahi ta’u ‘o e 1770 nai.
‘Oku kamata leva mei ai ‘a e tohi hohokó ni.
Ko e Fanau 'a e Fuofua Tuita
Ko e fakafuofua leva eni ki he fanau 'a e fuofua Tuita.
Ko e kakai eni 'oku nau 'asi 'i he ngaahi fakamatala kehekehe ko e fanau 'a Tuita,
pea 'oku ngali na'a nau mo'ui 'i he taimi tatau 'i hono fao ki mui 'o e ngaahi to'utangata mei hotau kuonga ni.
Ko e fanau 'a e fuofua Tuita ko:
1. Tuita Fainga'anuku (na'e 'iloa ko Tuita Loholoho)
2. Popua
3. Sisi Taulelei
Ko 'enau fa'e ko Ngalu'afefine, ko e 'ofefine 'o Niukapu Manumeipulotu.
Na'e 'i ai 'a e tama ki mu'a 'a Ngalu'afefine kia Tuituiohu, foha 'o Mataeleha'amea TK4, ko Pasiaka.
Ko Popua
('Ofefine 'o e fuofua Tuita)
Ko e fanau 'a Popua ko:
1. Kau'ulufonua
Ko 'ene tamai ko Tokemoana.
Pea fanau'i 'e Kau'ulufonua 'a 'Uluakimata mo Tongamafana.
Pea fanau'i 'e 'Uluakimata 'a Lilo, ko e foha 'o Tuita Polutele,
pea 'oku hoko atu e hako 'o Lilo 'i he kupu kia Tuita Polutele.
Pea fanau'i 'e Tongamafana 'a Mo'unga, ko e 'ofefine 'o Tu'uholoaki.
Pea ko e fanau 'a Mo'unga ko Nukuopulotu, ko e 'ofefine 'o Lolohea, foha 'o Mafitongutu mo Tupoumatu.
Pea fanau'i 'e Nukuopulotu 'a Kolokele, ko e 'ofefine 'o Taumoefolau, mo Talime'alahi, ko e foha 'o Avala'aetau Naufahu.
Ko Sisi Taulelei
('Ofefine 'o e fuofua Tuita)
Ko e fanau 'a Sisi Taulelei ko:
1. Laufilitonganiua.
Ko 'ene tamai ko Tokemoana.
2. Fetutuki
3. Tu'ipulotu
4. Finau 'Ufimoho'ota
Ko 'enau tamai ko Tupoulahimu'a TK7.
Pea ko e fanau 'a Laufilitonganiua ko Tulikihesina, ko e tama 'a Tupoufalekakala,
'ofefine 'o Tupouto'a, foha 'o Mataeleha'amea TK4.
Pea ko Fetutuki na'e 'ave kia Alo, foha 'o Kafoa, foha 'o Mataeleha'amea
TK4 kae 'ikai ha'ana fanau.
Pea ko e 'ofefine 'o Tu'ipulotu ko Finau Sisi, ko e tama 'a Puho'iavatahi,
ko e 'ofefine 'o Fuatakifolaha TH14.
Pea fokonofo 'aki 'e Fetutuki hono 'ilamutu, 'a Finau Sisi kia Alo,
'o fanau'i ai 'a Finaukaunanga mo Toe'umusi'i.
Pea koe fanau 'a Finau 'Ufimoto'ota ko Moalavale mo Tauma'a, ko 'ena tamai ko Moala'eua,
ko e foha 'o Finautakatu'u, foha 'o Ma'afuotu'itonga TK6.
Ko Tuita Fainga'anuku
(Foha 'o e fuofua Tuita)
Na'e ma'uhoa 'a Tuita Fainga'anuku mo Latu, ko e 'ofefine 'o Alaipuku mo Taufa.
Ko Alaipuku koe foha 'o Tupouto'a, foha 'o Mataeleha'amea TK4.
Ko Taufa ko e 'ofefine 'o Vaea, foha 'o Toalangainuku, foha 'o Vaea TH8 mo Mapaha'ano.
Pea ko e fanau 'a Tuita Fainganuku mo Latu ko:
1. Tuita 'Upolutele pe Tuita Polutele
2. Taiheunga
Ko Tuita Polutele
(Foha 'o Tuita Fainga'anuku)
Ko e fanau 'a Tuita Polutele ko:
1. Tuita Kahomovailahi
Ko 'ene fa'e ko 'Anaukihesina, ko e 'ofefine 'o Ngalumoetutulu mo Si'ulua.
Ko Ngalumoetutulu ko e foha 'o Ma'afuotu'itonga TK6 mo Ate. Ko Si'ulua ko e 'ofefine 'o Malupo Havea Polaufaivaka mo Nanasi Si'i.
2. Lilo
Ko 'ene fa'e ko 'Uluakimata, 'ofefine 'o Kau'ulufonua, tama 'a Popua, ofefine 'oe fuofua Tuita.
3. Noa'isiapua
4. Nanamu'akosi
Ko 'ena fa'e ko Finaumuivai, ko e 'ofefine 'o Tu'ihalamaka, foha 'o Vuna Tu'i'oetau TK5.
Pea na'e ohi 'e Tuita Polutele mo 'Anaukihesina 'a Lolohea Loholoho ko e foha 'o Fīnau 'Ulukālala 1 ke hoko ko e tehina 'o Tuita Kahomovailahi, pea na'e 'iloa pe 'a Lolohea ko Tuita Loholoho.
Ko e fanau 'a Lilo (foha 'o Tuita Polutele) ko:
1. Tonga
2. Noa'isiapua
Ko 'ena fa'e ko Siuhi, ko e 'ofefine 'o Fangaake, foha 'o Tuituiohu
mo Ate.
Pea koe fanau 'a Tonga ko Utuma'atu, ko e
foha 'o Viliami 'Ulima Motu'apuaka.
Pea mali 'a Utuma'atu Motu'apuaka mo Tepola 'o na fanau'i 'a
Tulehu'afaikikava,
Hakaumotu mo Masiu Motu'apuaka.
Pea koe fanau 'a Noa'isiapua ko Noapose mo
Pepe, ko 'ena tamai ko Kapavale
Moala. Pea mali 'a Noapose mo Tupouava'ui 'o na fanau'i 'a
Tuita,
Vave, Sione Tu'itupou, Kami mo Melevesi Noapose.
Koe fanau 'a Noa'isiapua ('ofefine
'o Tuita Polutele) ko:
1. Malakai Tonga
Ko 'ene tamai ko Teuki'utavava'u, foha 'o
Toutaitokotaha Tokemoana.
Pea ko e 'ofefine 'o Malakai Tonga ko Ma'ata
Mafi Heulaukau, ko ene fa'e
ko Kesaia Lasini Kapa, koe 'ofefine 'o Alusa mo Vea. Na'e
mali 'a
Ma'ata Mafi Hekulaukau mo Siosifa Motu'apuaka.
Ko e fanau 'a Nanamu'akosi ('ofefine 'o Tuita Polutele) ko:
1. Tupoumatahiva
Ko 'ene tamai ko Hala'api'api
2. Silika
Ko 'ene tamai ko Veakoulo.
Pea mali 'a Silika mo Tu'ifuapulepule, foha 'o Tupoulahisi'i TK10 mo Kongakava,
'o na fanau'i 'a Paluvava'u, Sisifa, Tupou'ahau, 'Atuohakautapu mo Fatuimoana.
Pea ko e fanau 'a Fatuimoana ko Foukimoana, ko e tama 'a Latuholeva, mo Moeakiola, ko e tama 'a Fifita Sikiheifi.
Ko Tuita Kahomovailahi
(Foha 'o Tuita Polutele)
Pea ko e fanau 'a Tuita Kahomovailahi ko:
1. Tupoukenutu
2. Sioana
Ko 'ena fa'e ko Tausisi
3. Tu'ilakepa Makahokovalu
4. Latuniua
5. Vuki
6. Latuola'ifotuika
7. Latu'otusia
Ko fale'alo kinautolu 'o e Tamaha ko Latufu'ipeka, ko e 'alo 'o Nanasipau'u TTF mo Tu'ilakepa Latunipulu'itefua.
8. Po'oi Niutupuivaha
9. Lataitokelau
10. Noa'isiapua
11. Nunufa'ekea
12. Fainga'anuku
Ko 'enau fa'e ko Finaukovi, ko e 'ofefine 'o Po'oi, foha 'o Ngalumoetutulu mo Si'ulua.
Ko e tama 'a Tupou Kenutu ('ofefine 'o Tuita Kahomovailahi) ko:
1. Kaufusi (Vika)
Ko e fanau 'a Vika Kaufusi (tama 'a Tupou Kenutu) ko:
1. Afu Ha'amango
2. Ma'ata Heilala
Ko 'ena tamai ko e To'a ko Ve'emolo 'o Okoa, ko e foha 'o e To'a ko Talikavili, ko e mokopuna 'o Afu Ha'alaufuli.
Ko e fanau 'a Sioana ('ofefine 'o Tuita Kahomovailahi) ko:
1. Makeleta Mafi
2. Uate
Ko e fanau 'a Tu'ilakepa Makahokovalu (foha 'o Tuita Kahomovailahi) ko:
1. 'Amelia Tu'imala
2. Latuniua
3. Lakepamo'afitu
Ko 'enau fa'e ko Fatafehimei, ko e 'alo 'o Fuanunu'iava TT38 mo Finauha'akili.
4. Tuita Siaosi 'Ulukivaiola
5. 'Amelia Noa'isiapua
Ko 'ena fa'e ko Fatafehifanga'afa, ko e 'alo 'o Laufilitonga TT39 mo Siulolovao, ko e 'ofefine 'o Sisitoutai Tokemoana mo Fataimoemanu Fotofili.
Ko e tama 'a 'Amelia Tu'imala ko:
1. Latu'otusia Ha'amoa.
Ko e fanau 'a Tuita Siaosi 'Ulukivaiola ko:
1. Sami Mafile'o
Ko 'ene fa'e ko Naukovi
2. Moaeteau
Ko 'ene fa'e ko Nanise
3. Siosateki Vuna
4. Lisita Ate
5. Hulita Tu'ifua
Ko 'enau fa'e ko Lesieli Afuha'apai, koe mali ia 'o Tuita Siaosi 'Ulukivaiola,
ko e 'ofefine 'o Avala'aetau Naufahu mo 'Alilia Funakitoutai.
Ko e fanau 'a Latuniua ('ofefine 'o Tuita Kahomovailahi) ko:
1. Manumataongo
Ko 'ene 'eiki ko Laufilitonga TT39
2. Setaleki Muimui
Ko 'ene tamai ko Tupoumalohi TK16.
Ko e fanau 'a Manumataongo (tama 'a Latuniua) ko:
1. Nanasipau'u
Ko e kitetama 'a Tu'ipulotupau'u.
2. Losaline Fatafehi
Ko e kitetama 'a Mekemeke, 'ofefine 'o Po'oi Niutupuivaha mo Mateitalo.
Ko e fanau 'a Setaleki Muimui (tama 'a Latuniua) ko:
1. 'Anaseini Kaifonua'amanu
2. Mele Latainiu'ui
Ko 'ena fa'e ko Tu'ifangatukia Hepisipa, ko e 'alo 'o Laufilitonga TT39 mo Latufakahau Kelesi.
Pea mali a 'Anaseini Kaifonua'amanu mo 'Ulukalala Nafetalai Matekitonga 'o na fanau'i 'a 'Ulukalala Siaosi Finau Misinituituiovava'u.
Ko e fanau 'a Vuki (foha 'o Tuita Kahomovailahi) ko:
1. Moaeteau
Ko 'ene fa'e ko Tupou
2. Fainga'anuku Fakatovolea
Ko 'ene fa'e ko Funakilotovale, ko e 'ofefine 'o Havea Hikule'o Helu.
3. Niumataevalu
Ko 'ene fa'e ko 'Uheina, ko e 'ofefine 'o Mapaha'ano mo 'Anaukihesina.
Ko Mapaha'ano ko e foha 'o Fuatakifolaha TH14 mo Nanasinifuna.
Ko 'Anaukihesina ko e 'ofefine 'o Mafitongutu, foha 'o Maealiuaki TH15 &TK8.
4. Malaki Lavulo I
5. Latuniua
6. Peau
7. Vuna
Ko 'enau fa'e ko Mafihape, ko e 'ofefine 'o Tu'ipulotu Matapule mo 'Atuohakautapu.
Ko Tu'ipulotu Matapule ko e foha 'o Mumui Mapatongia'amanu TK13 mo Toa.
Ko 'Atuohakautapu ko e 'ofefine 'o Tu'ihalafatai TK9 mo Filiaimanuma'a.
Ko e foha 'o Moaeteau (foha 'o Vuki) ko:
1. Tuitavuki.
Ko e 'ofefine 'o Fainga'anuku Fakatovolea (foha 'o Vuki) ko:
1. Suliana Latuniua
Ko 'ene fa'e ko Ngalutoto.
Pea mali 'a Suliana Latuniua mo Tevita Kaumavae Tui'onetoa, ko e foha 'o Tongapuku Tu'i'onetoa mo Seini Hoamofaleono,
'o na fanau'i 'a Malakai Lavulo II 'a ia 'oku tupu mei ai 'a e Ha'a Lavulo 'o Nuku'alofa.
Ko e fanau 'a Malakai Lavulo I (foha 'o Vuki) ko:
1. Sione Talaumokafoa
2. 'Anaseini Tupouveihola
3. Vaohoi
Ko 'enau fa'e ko Luseane Halaevalu Mata'aho, 'ofefine 'o Tupouto'a TK17 mo Tupou'ahome'e.
Ko e fanau ki mu'a 'a Luseane Halaevalu Mata'aho ko Pauline Fakahikuo'uiha ko 'ene tamai 'a Tu'iha'ateiho Havea Afi'afolaha,
mo Kalaniuvalu mo Lavenia Veiongo ko 'ena 'eiki ko Laufilitonga TT39.
Pea koe fanau 'a Sione Talaumokafoa ko
Sisilia 'Atuohakautapu (koe tama 'a Salote Fusipala), mo Langi (ko 'ene fa'e koe fefine Pukotala), mo
Lasinikapa (ko 'ene fa'e ko Tupou Manakofo'ufa'u), mo Kavaha'apai (ko 'ene fa'e ko Tapaita Maile),
mo Malakai Tu'ipulotu (ko 'ene fa'e ko e fefine Tongoleleka).
Pea mali a Sione Talaumokafoa mo Mele Puatoka Malaloi 'o na fanau'i a
'Elenoa Fatafehi Ongoʻalupe, 'Asipeli Tu'ihalafatai, Melepoli,
Nginginiofolanga, Kilimana mo 'Ufimomoko.
Pea mali a 'Anaseini Tupouveihola mo Viliami
Tungi Halatuituia 'o na
fanau'i 'a Siaosi Tuku'aho.
Koe fanau 'a Peau (foha 'o Vuki) ko:
1. 'Akanesi Tu'ifua
2. Tevita Fatafehi
3. Tupotu'a (Meleni)
Ko 'enau fa'e ko Tupoutu'a Lamanukilupe, ko e 'alo 'o Laufilitonga TT39 mo Fala'aetau.
Pea mali 'a 'Akanesi Tu'ifua mo Veikune Siosateki Tonga,
'o na fanau'i 'a Veikune Osaiasi Tonga Fotu'afalefa, Melenaite 'Uheina mo Latuniua.
Pea ko e fanau 'a Tevita Fatafehi ko Sami Niumataevalu (ko 'ene fa'e ko Kalesita mei 'Uiha),
mo Tupou (ko 'ene fa'e mei Ha'apai pe mo ia).
Pea ko e tama 'a Tupoutu'a (Meleni) ko Sione Te'ekosi, ko e foha 'o Siale 'Ataongo,
foha 'o 'Enele Ma'afuotu'itonga mo 'Elenoa Ngataealupe.
Ko e 'ofefine 'o Vuna (foha 'o Vuki) ko:
1. 'Ana Vaokolo
Ko e fanau 'a Latuola'ifotuika ('ofefine 'o Tuita Kahomovailahi) ko:
1. Fonokimoana
Ko 'ene tamai ko Tu'ifua 'Anaukihengalu, ko e foha 'o Tu'ihalafatai TK9.
2. Naulivou
Ko 'ene tamai ko Vakautapola, ko e foha 'o Tupouha'apai mo Fatafehiholeva.
Ko Tupouha'apai ko e foha 'o Tongamana, foha 'o Tupoulahimu'a TK7.
Ko Fatafehiholeva ko e tama 'a 'Ulukilupetea kia Talaumokafaoa, 'alo 'o Tu'ipulotu'ilangitu'oteau TT35.
Ko e fanau 'a Latu'otusia ('ofefine 'o Tuita Kahomovailahi) ko:
1. 'Emeline Moalapau'u
Ko 'ene tamai ko Talia'uli Makapapa.
Ko e fanau 'a 'Emeline Moalapau'u (tama 'a Latu'otusia) ko:
1. Tuituiohu
2. Sione To'imoana
3. Tu'imoala
Ko 'enau tamai ko Liemalohi, ko e foha 'o Finaupipiki, foha 'o Tuituiohu.
Ko e fanau 'a Po'oi Niutupuivaha (foha 'o Tuita Kahomovailahi) ko:
1. Mekemeke
Ko 'ene fa'e ko Mateitalo, ko e 'ofefine 'o Tu'i'afitu Tongamakave.
2. Manase Kahomovailahi
3. 'Ulukilupetea
Ko 'ena fa'e ko Siulolovao, 'ofefine 'o Sisitoutai mo Fataimoemanu.
Ko e fanau 'a Mekemeke ('ofefine 'o Po'oi Niutupuivaha) ko:
1. Losaline Fatafehi Halao'uvea
Ko e kitetama 'a Manumataongo, 'alo 'o Laufilitonga TT39 mo Latuniua.
Ko Manase Kahomovailahi (foha 'o Po'oi Niutupuivaha) na'e mali ia mo 'Anaseini Tokilupe'evaitoafa,
'ofefine 'o Tu'ivakano Viliami 'Aokatoa mo Fusikaunanga.
Pea koe fanau 'a Manase Kahomovailahi mo 'Anaseini Tokilupe'evaitoafa ko:
1. Taeao Kaho
2. Latu Sokopeti Kaho
3. Tu'ivakano Tevita Sanga'upolutele Kaho
4. Tu'ivakano Siosiua Niutupuivaha Kaho
5. Sioape 'Aloko'ulu Kaho
6. 'Ana Kaho
7. Manase Kaho
8. Sione Kaliopasi Fe'iloakitau Kaho
Ko e tupu'anga ia 'oe Ha'a Kaho 'o Nuku'alofa.
Ko e fanau 'a Noa'isiapua ('ofefine 'o Tuita Kahomovailahi) ko:
1. Fifitahape
2. Munakifalemei
Ko 'ena tamai ko Fuapau
Ko e fanau 'a Fifitahape (tama 'a Noaisiapua) ko:
1. Sisilia Tupoumolakepa
2. Latu
3. Ngalupepeloa
4. Mele Siu'ilikutapu
Ko 'enau tamai ko 'Isileli Tupou Angaangamofai, ko e foha 'o Paluvale mo Sisile'o.
5. Tu'inauvai Tupou
Ko 'ene tamai ko Ma'u mei Lape.
Ko Sisilia Tupoumolakepa na'e mali mo Motekiai Halaholo Mafile'o,
ko e foha 'o Paula Halaevalu mo 'Alisi Numia, 'o na fanau'i 'a Sione Lamipeti,
Siosaia Afuitangimana Sipukako mo 'Anaukihesina Mafile'o.
Ko Tu'inauvai Tupou ko hono 'ofefine 'a Sisilia Fatafehi Tupou (Tupou Leveni),
ko e tama 'a Mafikihakautapu Finefeuiaki,
ko e 'ofefine 'o Nuku Sosaia Finefeuiaki.
Ko e fanau 'a Munakifalemei (tama 'a Noaisiapua) ko:
1. Lupemeitakui
2. Sokopeti 'Atuohakautapu
3. Mele Teukialupe
Ko 'enau tamai ko Metuisela Vehikite, ko e foha 'o Talakai Vehikite.
Ko Lupemeitakui na'e mali mo Isileli Fehoko, ko e foha 'o Siaosi Filiaipulotu,
'o na fanau'i 'a Losana Tuputupu, Kalolaine Toe'umu, Elisiva Finau, Fatafehi,
Kailahiovava'u, Siosaia Fehoko, Filiaipulotu, Tavake, Sione, Makanesi,
Alipate mo Sekonaia Fehoko.
Ko Mele Teukialupe na'e mali mo Soakai 'o na fanau'i 'a Hiko,
Uaisele Fana, Sioeli Soakai, Fehoko, Nunia 'Umukisia mo 'Amelia.
Ko e fanau 'a Fainga'anuku (foha 'o Tuita Kahomovailahi) ko:
1. Siaosi Fainga'anuku
Ke toki hokohoko atu.
|
