Ko e Laulau ʻo e Ngaahi Māhina Faka-Tongamotuʻá

ʻOku ʻikai ha maʻu ki he tokotaha naʻá ne faʻu e Laulaú ni ka ko e fakamahamahalo pe na ko hono faʻú ke tokoni ki hono ako mo hono fakamanamanatu ʻo e ngaahi māhina ʻo e taʻu faka-Tongamotuʻá.

'I he kamata mai 'o e peesí ní na'e makatu'unga pē hono fakafehoanaki 'o e ngaahi māhina ʻo e taʻu faka-Tongamotuʻá mo e ngaahi māhina faka-Ūesité makatu'unga 'i he fakafuofua mei he fakamatala 'i he Laulau 'o e ngaahi Māhiná. Na'e lau pē 'a Lihamuʻa ko e ʻuluaki māhiná he na'e kamata pē mei ai 'a Laulau 'o e Ngaahi Māhiná. Pea mei he ngaahi fakamatala na'e lava e a'u ki aí, na'e hangē na'e tali fakakātoa pē 'a Lihamu'a ko e ʻuluaki māhiná. 'Ikai ngata ai, neongo naʻe fakatou uike ʻe 52 ʻa e taʻu faka-Tongamotuʻá pea mo e taʻu faka-Uesitē, naʻe vahevahe māhina 13 ʻa e taʻu faka-Tongamotuʻá kae vahevahe 12 ʻa e taʻu faka-Ūesité. 'A ia na'e ʻikai lava ke hōhoatatau mālie ʻa e ngaahi māhina 'o e ongo taʻú.

Ka 'oku 'oatu e fakamālō ki he Potungāue Ngoue 'a Tongá 'i he'enau fakatotolo mo vahevahe mai ma'a kitautolu kotoa 'a e anga 'o e fakafehoanaki totonu 'o e ngaahi māhina faka-Tongamotuʻá mo e ngaahi māhina faka-Ūesitē. Ko ia kuo kamata ai 'a e ngāue ke fakatonutonu ki ai 'a e ngaahi fakamatalá ni 'i Mē 2023.

ʻOku fokotu'u mavahe pē mo e Fakamatala ki he Taʻu Faka-Tongamotuʻá.

Lihamu'a Tīsema
ki Sanuali

Ko aú ni ko Lihamu'a

'Uluaki māhina fakakuongamu'a

Ko e māfana 'oku ou ha'u mo au

Pea moto ai 'a e ngaahi 'akau

Hoto hingoá ngali fakaofo

Ko e fanafanau ai e oo

'Oku lau 'i hono talatupu'á

Ko e 'omi mei Pulotu tokua
Lihamui  Sanuali ki Fepueli

'Alā ko Lihamui eni

'Oku ou ha'u mo e faka'afu'afú

'Oku ou fakafua 'a e to'ukaí

Mo e kakala 'oku tangitangí

'Oku 'ilo 'e ha'a toutai

Tā 'anga 'o e 'ika 'eiki 'i tahí

Pea 'oku hiva 'a e manupuná

He fofonga mo'ui 'a e fonuá
Vaimu'a Fepueli ki Maʻasi

Ko Vaimu'a hoku hingoá

Ko e 'uho'uha 'eku koloá

'Oku talitali fiefia kita 'ehe fa'á

Ko e koto mo'ui ki tōkangá

Ko e 'ulufonuá 'oku lanumata

'Asinisini hono 'ea 'ene ma'ā

Pea ma'u inu ai 'a e kakaí

Moe ngaahi me'a mo'ui he lalo langí
Vaimui Maʻasi ki ʻEpeleli

Ko au 'eni ko Vaimui

Fetu'utaki'anga 'o e lau 'o e 'ufí

'Oku tupu tāʻiliʻili

He ko hoku angá ko e havilivilí

'Ou 'omi e 'uhá mo e hakó
Ke tafi 'a e 'ulí ke mama'o

Kae ma'u 'e he kelekelé ha lelei

Telia 'a e nofo 'i he ko 'ení
Fakaafumo'ui ʻEpeleli ki Mē

Ko Fakaafumo'ui kita

Ka 'oku fa'a manavahe'ia

'O toho 'uta 'a e folau vaka

Tokua ko e māhina afa

Ko e me'a ia 'oku ta'e'iloa

Hoku anga ha hoku hingoa

'Oku ou laku ta'otupu ki he ta'u

Ha he fefafa 'a e amanaki ma'u
Fakaafumate Mē ki Sune

Nga'ata, ko au faka'afumate

'Oku ou ngaohi 'a e mohuku ke mae

Kekena 'a e 'ulufonua

Laumea 'a e ta'u 'i 'uta

'Oku teu malolo 'a Natula

Kumi ivi ki he ngaue fakafua

Pea longomo'ui ai 'a e nofo

He matangi 'oku angi mokomoko
Hilingakelekele Sune ki Siulai Ko Hilingakelekele au
'Oku fakaū ki ai 'a e laú
Ko au 'oku utu ai 'a e ta'ú
Fai kātoanga ko e mahú
'Uhinga ia hoku uí
Ko e utu fo'ou 'o e 'ufí
'O kelekelea hono kilí
Fa'u palepale ki hono hilí
Hilingamea'a Siulai ki ʻAokosi

Ko au ē Hilingamea'a

Ko e tama au ki ha tamá
Fakahā'anga 'o e tangatá

Fakapikopikó ko au ho mā 'angá

Langa feleoko ai 'a e fa'á

Fa'oaki fua si'o kakavá

'Oku tau'ataina mo mo'oni ha taha

'E ala tonu ki he'ene ma'alá
'Ao'Ao ki Masisiva ʻAokosi

Ko e motu'a au ko 'Ao'ao

'Oku fai ai e fakavao

'Eku ha'ú mo e matangi Tongá

Lave mai ha pulopula 'e hau'aoa

Kau fefine fanongo kau tala atu
To'o e fua ho nimá ko e ngatu
Ho'o ongosiá ko e tali 'eku ha'ú

Malu'i ho hoa mo e fanaū
Tanumanga Sepitema

'Oku ui au ko Tanumanga

Tofi 'a e pulopulá ke lava
Pea tuku ai 'o tanu ke pala
'Oku 'i he tama ngoué hono anga

Kae hā leva he ngaahi 'akau

'A e huli moe mo'ui hono laú
Kamata ofo 'a Natula ke ngaue

Fiefia 'a e me'a fulipē
Fūfūnekinanga ʻOkatopa

Ko au Fūfūnekinanga eni

'Oku hauhaufano 'a e matangí
Fanguna e mohukú ke tahuli mai

Lito 'a e 'akaú 'o talamuka

Ongo'i 'e he tangatá 'oku fu'u fiefia

Laka atu ki hono fatongia

'Uluenga

Nōvema

Ko e māhina au ko 'Uluenga
Ko e hongehongé kuo mateka
Tolofoha e tokamu'a 'o e ta'ú
Ko e 'amanakí 'oku ou ha'u mo au
'Ulu'akaú kuo failau
'O tau 'a'eva 'i hono maluú
Taimi kupenga 'o e toutaí
Ka si'i 'a 'utá, fakalato mei tahi

'Ō'oamofangongo

Tīsema

Ko kita si'i 'Ō'oamofangongo
'Oku ō mo e fakapotopoto
'Oku tāi'ī ai 'a e me'atokoní

Faka'au mo e vaí ke 'osi
Ako ai 'a e fakatuhotuhá
He nofo 'i 'api pea mo 'utá
'Ilo ai e taimi mo hono me'á
Ta'etokangá kuo pau ke lavea



Ngaahi Liliu
[050413] Fakafōtunga fo'ou e peesi´.