| ...............Palōveape............... |
Tupu'anga |
...............'Uhinga............... |
| Faka'alinga lelei |
Koe faka'ali ko 'ete faka ha ha me'a ki tu'a. Koe faka'alinga lelei koe fakangali lelei ki tu'a. |
Ko ha taha 'oku fakahaha lelei ka 'oku 'ikai ko hono loto totonu ia. |
| Fakaha'oha'o mu'a |
|
|
| Fakakiki kae 'oho |
Koe fakakiikii koe fakalili'a. |
Ko ha taha 'oku 'oho 'i ha me'a na'e lau 'oku fakalili'a ai. |
| Fakalavelave mu'a |
|
|
| Fie matai |
|
|
| Fie namu pako |
Koe pako na'e ngaahi 'aki e lolo 'a hou'eiki. Ka 'i ai leva ha tu'a ia na'e fie mili lolo pako koe fie ma'olunga ia. |
Ko ha taha 'oku fie ha pe fie ma'olunga. |
| Ha'iha'isia kae heehee'ia |
Ko ha taha 'oku lahi pe 'ene koloa faka-Tongá pea ha'iha'i ia 'o tuku fakalelei kae 'alu holo ia he kaunga 'apí 'o kole koloa ke fakalava 'aki 'e ne kavengá. |
Ko ha taha 'oku 'ikai fie mole kae loto lelei pē ke ngāue 'aki e me'a 'ae taha kehé. |
| Hange ha lali foá |
Koe ngaahi fu'u lali lalahi na'e ngaue'aki 'i he taimi kimu'a ke ui 'aki e ngaahi fono fakafonua. Ka fai atu pea maumau ha lali 'e tuku ai pe ia he feitu'u ko ia he na'e fu'u lahi ia ke 'ave 'o lii. |
Ko ha taha pe me'a 'oku nofo pe tu'u maumautaimi ha feitu'u. |
| Hoa 'a kehe |
|
|
Kai pe lea
'Oku toe hiki 'i he peesi Paloveape fekau'aki mo e Kainga, Me'akai, Ngaue mo e To'onga. |
Ka faka'osi ha katoanga 'oku tufa e 'inasi 'o e kainga na'e kau ki he katoanga.
Ka fai ange kuo nounou e me'akai 'e fakamalo'ia pe 'e hou'eiki 'a e kainga kuo hala pea nau fiemalie ai pe kuo to honau koloa. |
Ko e fiemalie pe, neongo kuo 'ikai ma'u ha 'inasi ka kuo ma'u pe fakamalo. |
| Kaiha'a tangitauloto |
|
|
| Kaume'a, kaume'a, faingame'a |
Ko
ha ongo me'a kuo na kaungame'a
fe'ofo'ofani pea 'ohovale pe kuo hoko ha me'a 'o na vakovi ai. |
|
| Ko e ma ka te mate |
Ka 'i ai ha taha 'oku ma he kole, 'e a'u pe ia ki he mate kae 'ikai pe kole. |
Ko ha taha 'oku 'ikai pe lava ia 'o kole ko e 'uhii ko 'ene ma. |
| Laukau falelava |
Koe laukau ko 'ete teuteu ke te ha
faka'ofo'ofa mo lelei. |
Ko ha taha kuo totu'a 'ene teuteu mo
'ene fielelei. |
| Lavea
'ae takanofo he ngaue 'ae
takatu'u |
Ka
'i ai ha taha 'e ngaue kovi
'i ha taumafa kava 'e ngahi'i kotoa 'a e kau nofo. |
Ko
ha taha kuo ne fai ha ngaue
kovi pea fuahia ai pe moe fa'ahinga kehe 'oku nau nofo fakataha. |
| Māfana 'a penu kehe |
Koe penú koe lea motu'a ki he kafu 'oe kau tu'á. Ka kafu 'aki 'e ha taha ha kafu 'o ha taha kehe pea 'ilonga pe kuo fiema'u e he taha kehé ia hono kafú, te ne 'ave 'e ia 'ene kafú kae hala e taha
na'a ne ngāue 'akí. |
Ka te ngāue 'aki ha me'a 'a ha taha kehe, 'oku tonu pē ke te mateuteu, na'a ha'u e taha ha'ana e me'á 'o 'ave ka te faingatāmaki. |
Mala fai 'e tangata
'Oku toe 'asi 'i he peesi Palovēape fekauʻaki moe Tupuʻá. |
Koe tui 'ae Tongá koe ngaahi ha'aha'a 'o natulá moe ngaahi mahaki fakaesinó koe tautea mei he kau 'otua tupu'á moe kau taulatevoló, pea na'e 'ikai mapuleʻi ia ʻe he tangatá.
Ka koe fakame'apango'ia koe toe 'i ai pē 'ae ngaahi mala ia koe tupu mei he ngāue kovi pe 'ae tangatá ki he tangatá hangē koe tāmate, kaiha'á moe loí. |
Ko ha faingatāmaki kuo hoko ki ha taha tupu pē mei he ngāue kovi 'a ha taha kehe. |
| Mamahi'i e tapú ka kuo 'iloa |
|
|
| Mata lupe kehea |
|
|
Nifi eni kae nafa ena
'Oku toe 'asi 'i he peesi Palovēape fekauʻaki moe Felāfoakí. |
Ko e nifí koe ha'u ia mei he manifí, 'a ia ko ha me'a fāsi'i.
Koe nafá koe ha'u ia mei he manafá, 'a ia ko ha me'a fālahi. Ka fakafehoanaki e nifí moe nafá ko hono mo'oní 'oku fu'u fāsi'i 'a e taha,
kae fu'u fālahi 'ae taha, pea 'osi angé kuo na fakatou ta'efe'unga pē. |
Ko e tali 'a ha taha kuo fakaanga'i ki he taha na'e ne fai e fakaangá, ke toka'inga'i na kuo na fakatou mele pē. |
Ongo fakaevaha
'Oku toe 'asi 'i he peesi Palovēape fekauʻaki mo Tahí. |
Ka a'u mei ha ongoongo mei ha motu kehe,
'e 'ikai kei falalaʻanga he koe fakahoko mei he tokotaha ki he tokotaha,
pea takitaha 'ai 'e he tokotaha kotoa 'ene fo'i tānaki,
pea toki a'u mai kia kita. |
Ko ha fo'i ongoongo kuo 'ikai kei falala'anga. |
| Se'e sō |
|
|
| Si'i pē lele 'ae kaiha'á kae fai |
Ka ma'u atu ha kaihaʻa ko ʻene tafoki pe ʻo lele, tatau ai pē kapau ko ʻene lele nounou atu pe kae ma'u. |
Ko ha me'a ngali ta'e'aonga kae kei fai pē. |
| Sio e matá, kae hoka e talá |
|
|
Taʻimālie ʻa Tangatavale
ʻOku faitatau moe "Nofo he ʻApi Moli kae Fū Halá". |
Ko e taʻimālié ko ha meʻa kuo hoko ha taimi tonu. |
Ko ha taha kuo ne ma'u ha faingamālie kae 'ikai ke ne fakatokanga'i pe ngāue poto 'aki. |
| Tauange mo koe |
|
|
| Toka moe kafa |
|
|
| Vale he vale'anga |
|
|
