Koe ngaahi Palōveape eni 'oku 'asi ha me'a fekau'aki moe Ngoue´ 'i honau fakalea´
...............Palōveape............... Tupu'anga ...............'Uhinga...............
'Api fa'a, toe tu'u ai 'ae teve Koe fa'a koe tangata mataotao 'i he ngoue.  Koe teve koe 'akau na'e tupu noa'ia he vao pea na'e fifisi hono sino ka na'e 'aonga ki he kai he taimi honge.  Ka koe 'api 'oe fa'a na'e too holo pe 'ae teve he tapatapa'i ngoue koe tali honge. Koe fakalea ki ha taha 'oku maau mo mateuteu ma'u pe.
Fakamotu'a ke ta'o ha tua Koe tua koe 'ufi na'e faingata'a hono too mo hono tauhi.  Koe fa'a mo'oni pe na'e too tua.  Ka 'i ai ha tangata 'e nima vaivai 'e 'ikai kai ia ha tua, tukukehe kapau ko ha tangata'eiki vaivai pea ta'o atu 'e ha fa'a ha'a ne tua.  Koe fale'i ki he kau fakapikopiko pe koe nofo noa'ia (fakamotu'a) ke tauhi atu kinautolu 'e hai.
Halahala 'e ma'ala keli Ka utu ha ma'ala ne huo mo keli lelei 'e lava pe 'o hala atu ha fu'u 'ufi 'e ni'ihi 'i ka ko 'e ne ma'u pe ko e foha lahi 'aupito.  'I hono fakakatoa 'e kei laka pe 'a e foha 'o e ma'ala keli 'i ha ma'ala ne 'ikai tokanga'i lelei. Ko e poupou eni ki ha ngaue kuo fakahoko lelei ka e ngalingali 'e 'ikai iku lelei.  Ko hono 'uhinga ke 'oua e fai ha hoha'a he ko e me'a ne fakahoko lelei 'e iku pe ki he lelei.
He na'e hanga ki fe ho huo 'au? Ka 'i ai ha taha e 'ikai tokanga ke huo 'e ne ma'ala 'e hoko mai 'a e taimi utu ta'u pea 'ikai ha'a ne me'akai. Ko e valoki ki ha taha na'e 'ikai fie ngaue ka e kei fie 'inasi pe 'i he ola 'o e ngaue.
Holi ke utuutu he ma'ala utu Ko e utuutu ko e kumi foha 'i ha ma'ala 'a ha taha kehe kuo 'osi hono utu.  Ka e kapau 'e utuutu leva ha taha ia 'i ha ma'ala 'oku te'eki kamata pe lolotonga kei utu 'e 'ikai ui ia ko e utuutu ka e lau ko e kaiha'a. Ko hono 'ave 'o ha me'a 'a ha taha kehe 'oku te'eki 'osi 'e ne ngaue'aki.
Huo hokohoka huo / Hokohoka huo 'Oku lava lelei pe ke huo ha kaunga huo pea 'ikai fepakipaki 'enau huo.  Ka toki 'i ai ha fepaki 'oku ngali ko e feinga pe 'a e taha ke pehe.  Ko ha taha 'oku 'ikai nofo noa ka e feinga pe ke fai ha ke.
Kaka tu'u ofi Ko e kaka (kakaa) ko e kovi 'a e kelekele.  Neongo ka kaka ha konga kelekele ka e tu'u ofi, 'e faingofua ange pe 'a e a'u ki ai mo hono tauhi faka'aho 'i ha konga kelekele lelei ka e tu'u mama'o.  Ko hono 'ofeina 'o ha me'a 'oku 'i ai hano anga ka 'oku ofi ki a kita, 'i ha me'a 'oku faka'ofo'ofa ka e mama'o. 
Matenga 'i vao kakaa Ko e matenga (maatenga) ko e toutou vaivaia.  Ka 'osi hoto ivi ki ha konga kelekele kaka, 'e kei ta'epau pe 'e ma'u hano fua.  'Oku sai ange a ke 'osi ki ha konga kelekele lelei he 'e pau ange hono ola 'ona. Ko hono fakamoleki 'o e ivi 'i ha ngaue 'oku ngali maumautaimi.
Pala 'a kahokaho Ko e kahokaho ko e 'ufi 'eiki he na'e faka'ofo'ofa pea ifo hono kakano.  Ka fai ange kuo pala ha fo'i kahokaho 'e tu'usi pe 'a e konga 'oku pala pea kei fiema'ua ange pe ia 'i ha to e 'ufi. Ko ha me'a kuo mele ka e kei fiema'ua ange pe 'i ha me'a haohaoa.  Na'e ngaue 'aki ki he hou'eiki 'i he taimi kimu'a.  Tokua 'e kei laka ange pe ha 'eiki mo hano mele 'i ha tu'a haohaoa. 
Taka 'i fonua mahu Ko e fonua 'oku mahu ko e fonua 'oku ma'u ai 'a e me'a kotoa pea tupu ai 'a e fiemalie, fiefia mo e fe'ofo'ofa ni 'a hono kakai. Ko e fakalea ki ha famili pe kakai 'oku nau fotu fiefia mo fiemalie.  'Oku 'ikai fai ha ofo ko e 'uhii ko e lelei 'o e anga 'enau nofo.
Tatau pe tua moe palai 'Oku manakoa ange 'a e 'ufi ko e tua 'i he 'ufi ko e palai.  Ka e kapau 'e kovi 'a e ta'u 'o e tua 'e mahu'inga 'aupito 'a e fo'i palai 'oku ma'u. Ka 'i ai ha taha tu'ukimu'a ka e fai kovi 'e holo hono ngeia pea laka ange ha taha noa'ia ia 'oku fai lelei.  Na'e ngaue'aki 'i he taimi kimu'a ki ha 'eiki kuo feifeiavale.
'Ufilei fie 'ufi Ko e 'ufilei ko e fa'ahinga 'ufi iiki ka 'oku fa'a foha lalahi pe 'o hange ha 'ufi.  Ka e neongo ia 'oku kei 'ufilei pe.  Ko e fakalea ki he fielahi 'a e fanau valevale.
Utu ta lau Ko e taimi totonu ke utu ai ha ma'ala 'ufi ko e taimi kuo 'osi ai e lau'i 'ufi he mate.  'E kei lava pe 'o utu kimu'a kapau 'e 'i ai ha 'uhinga fakavavevave ka kuo pau ke tomu'a ta kotoa 'a e lau'i 'ufi ki tafa'aki.  Ko e utu ta lau ia. Ko hono kamata pe ngaue'aki ha me'a neongo 'oku te'eki hoko hono taimi totonu.


Ngaahi Nouti moe Ngaahi Liliu
[260313] Fakafōtunga fo'ou e peesi´ mo kamata hono fokotu'utu'u fakakalama´

JamesCocker14Nov00