Koe ngaahi Palōveape eni 'oku 'asi ha me'a fekau'aki moe ngaahi to'onga 'o Natula 'i honau fakalea´
...............Palōveape............... Tupu'anga ...............'Uhinga...............
'Aho Fakaua Ko ha 'aho 'oku 'asi kei 'aho ai 'ae mahina. Ko ha faingamalie 'oku hahamolofia.
Afa kae tofu Kapau 'e to ha afa 'e taimi si'i pe pea tofu ('alomalie).  Hili e afa kotoa 'e honge 'ae fonua, ka koe taimi si'i pe pea 'osi.  Ka te anga kovi he taimi honge, 'e faifai pea te toki nonou he 'osi 'ae honge ka he 'ikai tokoni ha taha ko 'ete angakovi he honge. Koe fakamanatu ke 'oua te te angakovi he taimi faingata'a he koe taimi si'i pe 'ae faingata'a'ia pea 'osi ka 'e kei manatu'i pe 'e te angakovi.
Fakatofu kae hiko Taimi e ni'ihi ka lolotonga to ha fu'u matangi pe 'uha lovai kuo 'ohovale pe kuo longo fakafokifa (tofu).  Ka koe ki'i malolo fakataimi pe ia kae toe ha'aki mai (hiko). Koe fakatokanga ki ha me'a kuo ngali 'osi kae mahalo pe 'oku te'eki ai ka 'e toe hoko atu.
Hala pe vai ka ko Vai Ko Vaimu'a mo Vaimui (fakafuofua ko Fepueli mo Ma'asi) koe ongo mahina 'uho'uha ia.  Kapau 'e 'ikai to ha 'uha 'i Vaimu'a 'e kei fai pe 'ae fakatu'otu'a lelei he koe mahina hoko mai ko Vaimui.  Koe poupou ke 'oua e lotosi'i kae kataki pe he'e hoko mai pe 'ae tokoni.
Hange ha 'aho tafi-Tonga Koe 'aho faka'ofo'ofa 'ae 'aho 'oku 'ikai toe 'ao'aofia e langi kae ma'a pea 'alomalie 'a natula.  'Oku hu'u ma'u pe 'ae matangi ki he Tonga (tafi-Tonga) 'i he 'aho 'alomalie.  Koe fakalea ki ha fofonga faka'ofo'ofa mo fiemalie.
Hange ha 'aho tu'utu'utaufa Ko ha 'aho 'oku 'uho'uha pea toe la'ala'a kae 'ikai pau ki ha me'a 'e taha. Ko ha taha 'oku 'ikai pau hono 'ulungaanga ki ha me'a 'e taha.
Hikohiko puku Ko ha matangi 'oku 'ikai angi hohoko kae motumotu.  Koe hikohiko koe toutou kamata.  Koe puku koe konga pe taimi nounou. Ko ha faingata'a 'oku toutou hoko.
Ka 'i ai ha 'ofa pea tali ki 'Uluenga Ko 'Uluenga (fakafuofua ki Sepitema 'Okatopa) koe mahina ia kuo toki 'osi ai hono fakaheka e ngaahi ma'ala pea 'oku fa'a si'isi'i ai e me'akai. Tokua ka 'i ai ha 'ofa ko hono taimi totonu eni. Ka 'i ai ha tokoni koe sai taha ke fai 'i he taimi 'oku fiema'u taha ai.
Ka kele 'a matavai 'e kele mo muivai Koe anga 'oe vaitafe, ka ma'a e matavai ('ae 'oku tafe mei ai) 'e ma'a ai pe moe toenga vai, pea ka 'uli, 'e 'uli ai pe moe toenga vaitafe. Ka kovi e taki e kovi ai pe moe kau muimui.
Matafi e Tonga (pe koe) Matafi e Tonga pea 'alomalie mo natula (pe koe) Matafi e Tonga ho finangalo 'Oku hu'u ma'u pe 'ae matangi ki he Tonga (tafi-Tonga) 'i he 'aho 'alomalie, 'a ia ka tafi-Tonga pe matafi e Tonga koe 'aho fakafiemalie ia.  Koe 'aho pe tu'unga fakafiemalie, pe koe fakatauange ke loto lelei 'ae tu'i pe ko ha taha ki ha me'a 'oku fakahoko ange ki ai.
Mokomoko 'aho Koe konga faka'osi eni 'oe po pea hoko mai 'ae 'aho.  Ko 'ene hoko pe kuo te 'ilo leva kuo mei hoko mai 'ae 'aho. Koe faka'ilonga 'o ha me'a 'oku 'amanaki ke hoko.
Ngingi 'uha 'Oku fa'a 'ilonga pe 'ae taimi 'oku teu to ai ha 'uha he 'oku hange 'oku ngahahahaha mai pe 'ae mafola mai 'ae 'uha 'i he funga fonua.  'Oku hange pe ha tangi ngingi kae toki ngala. Koe faka'ilonga 'o ha me'a 'oku 'amanaki ke hoko.
Ta sino'i vai Ko ha vai 'oku tafe 'o ne keli pe ta hono hala 'i he kelekele pe makamaka 'oku tafe ai.  Ta 'e sino'i vai hono hala. Ko ha taha kuo ne fai ha me'a 'o 'iloa ai.
Tafe sino'i vai Ko ha vai 'oku tafe fakakatoa ki ha feitu'u 'e taha. Ko ha me'a 'oku 'osi ki ai 'ete tokanga mo hoto ivi.
Tala matangi fai 'i fale 'E lava pe ke te talanoa'i ha matangi malohi 'i fale ta'e te te sio tonu ai 'i tu'a, ka ko 'ete fakafuofua 'ata'ata pe he 'oku 'ikai te te 'i ai tonu. Ko ha taha 'oku talanoa malie ki ha me'a na'e 'ikai 'i ai tonu, pe fiepoto ki ha me'a 'oku 'ikai poto ai.
Tanaki kai fai ki Vai Neongo e hongehonge 'a 'Uluenga, 'oku fa'a ma'u ngata'a ange e me'akai ia 'i Vaimu'a mo Vaimui.  Na'e mahu'inga ke tanaki e me'akai 'o teuteu ki Vai mo Vai. Koe teuteu 'oku fakahoko 'i he taimi totonu. 
To lelei e ataata Ka lanu faka'ofo'ofa 'ae langi 'i he to 'ae la'a koe faka'ilonga ia 'e 'alomalie 'ae 'aho hoko. Ka 'i ai ha ngaue 'oku 'osi lelei koe faka'ilonga lelei ia ki he ngaue 'oku hoko.
Toka mono angai Koe lau eni ki ha matangi kuo to mei ha faha'i e taha pea fakafokifa pe kuo hiki 'o angai (hanga mai) mei he tafa'aki e taha.  Ko ha taha kuo ne fai ha ngaue 'oku fehangahangai mo hono 'ulungaanga, hange ha taha kovi kuo fakafokifa pe ha'ane fai ha ngaue lelei. 
Tokelau 'i fale Ko ha taha 'oku ne tala 'oku angi faka-Tokelau e matangi 'i fale, kae lolotonga angi kehe e matangi ia 'i tu'a. Ko ha taha 'oku 'ikai kei falala'anga 'e ne talanoa.
'Uha kei lelei Kapau 'e to hokohoko lelei ha 'uha 'e hokohoko lelei ai pe moe tupu 'ae ngoue.  Koe 'uha kei lelei ia.  Kapau 'e fu'u vaha fuoloa 'e toki to mai e 'uha hoko ia kuo mate e ngoue ia na'e to. Ko ha ngaue pe me'a 'oku hoko taimi totonu pea ola lelei.


Ngaahi Nouti moe Ngaahi Liliu
[260313] Fakafōtunga fo'ou e peesi´ mo kamata hono fokotu'utu'u fakakalama´

JamesCocker14Nov00