Koe ngaahi Palōveape eni 'oku fekau'aki mo Ha'apai honau fakalea´
...............Palōveape............... Tupu'anga
...............'Uhinga...............
'Afa kai fai ki Ha'angana Koe kau Ha'angana koe hako ia 'o Nganatatafu, 'a ia koe kau Tu'iha'angana ia mo honau kainga, pea ko honau nofo'anga na'e ui pe ko Ha'angana, koe fanga ki'i motu iiki.  Tokua ka tala ha kai fai ki Ha'angana 'e 'ikai fu'u fai atu ha tokanga ki ai he na'e 'ikai ha 'amanaki 'e loko ma'u ha me'a he fanga ki'i motu iiki na'a nau nofo ai. Ko hono 'afa'i 'o ha me'a si'isi'i. 
'E se'ea e namu Nomuka´ Tokua koe fonua namu faka'uli'ulia 'a Nomuka pea tupu mei ai 'ae pehe ko eni koe namu Nomuka ia 'oku 'ikai lava ia 'o se'ea. Ko ha taha pe me'a ta'ofi ngata'a.
Foa 'ulu efua Tokua koe tupu 'ae lea ko eni mei he to'a mei Foa ne uki 'e Taufa'ahau 'i he 'ohotau ne fai 'i he kolotau ko Hule.  'Oku pehe na'e mapuna e efu 'i hono 'ulu he taimi na'a ne fepaki ai moe fili. 
Ka 'oku pehe 'e he kau Foa koe tupu'anga totonu ia 'oe lea ni koe efuefua 'ae 'ulu'ulu'i 'ufi, he ko Foa koe fonua 'ufi'ufia.
Koe lea pau'u ki he kau Foa. 
Ka 'i he taimi tatau pe 'oku futa 'aki 'e he kau Foa 'ae lea ni he 'oku faka'ilonga 'aki ia 'a Foa koe fonua mahu moe fonua to'a.
Hange ko Fakatoutoa´ Ko Fakatoutoa koe ki'i konga tahi ofi ki Nomuka pea 'oku kovikovi ma'u pe. Ko ha taha pe me'a 'oku kovikovi ma'u pe.

'Oku tatau moe Hange ko Matafota 'i he peesi Paloveape 'Eua.

Hilinga mo Tolu koe motu tokanoa Koe 'Otu Tolu koe fanga ki'i motu iiki 'i Ha'apai.  'Oku 'ikai ke nau ofi ki ha toe motu pe halanga vaka pea 'oku 'ikai fa'a 'ahia ai kinautolu. Koe fakalea ke tuku noa'i ha me'a he kuo faingata'a ke fai hano toe ue'i - hili aa ia mo Tolu koe motu tokanoa.
Kama e tevolo Kao, kae tuku ha'au´ Ko Kao koe motu mau'olunga pea 'asi ki he meimei motu kotoa pe 'i Ha'apai.  Na'e 'ikai nofo ai ha taha kae tala koe nofo'anga tevolo.  Ka hoko ha me'a kovi 'i ha fa'ahinga motu 'i Ha'apai na'e tukuaki'i ia ki he kau tevolo Kao kae hili ia koe ngaue pe ia 'ae taha 'i he motu ko ia.  Ko hono fakaanga'i ha taha kehe kae 'ikai ke te fakatokanga'i e kovi tatau 'ia kita.
Mama'o ko Aka Ko Aka ko e ki'i hakau ofi ki Tofua mo Kao.  Neongo 'ene mama'o na'e lelei mo mahu hono tahi pea 'ahia ma'u pe 'e he kau toutai. Ko ha me'a mama'o pe ngali faingata'a kae kei manakoa pe.
Manako maka fai ki Tofua Koe makahunu koe maka 'aonga ki he 'umu pea na'e ma'u mei Tofua, ka na'e mama'o 'a Tofua pea kovi hono taulanga. Koe faka'amu ki ha me'a mahu'inga mo 'aonga kae ma'u ngata'a.
Na'e taa'i e vaka Mo'unga'one´ koe 'ikai hano 'eiki´ Na'e folau ha vaka Mo'unga'one ki Fisi pea vakai mai 'ae kau Fisi ki he'enau to'onga ta'emaau pea nau 'ilo ai 'oku 'ikai ha 'eiki he vaka.  Na'e hanga leva 'ae kau Fisi 'o tamate'i kotoa 'ae kakai he vaka. Koe na'ina'i ki ha ngaue pe fononga 'oku 'ikai maau.
'Oku 'ikai ha vaka mole 'i tahi ta'e mole ai ha Ha'ano Koe kakai Ha'ano koe kakai fefolau'aki pea 'ikai ai ha feitu'u 'e ta'e ma'u ai ha Ha'ano.  'I he taimi tatau pe na'e taitai taha ha vaka 'e mole 'i tahi ta'e mole ai ha taha mei Ha'ano koe lahi 'enau fefolau'aki. Koe fanongo ha me'a fo'ou ka 'oku 'ikai fakaofo.
Sani Tungua Koe Tamaha koe fa'ele ia 'ae Tu'itongafefine ki he Tu'ilakepa pe koe Tu'iha'ateiho.  Pea ko Tungua koe motu ia 'oe Tu'iha'ateiho.  Ko ia na'e lahi e lata 'ae kau Tamaha ki Tungua.  Pea na'e fa'afolaua mo lonuku ai 'ae hou'eiki lalahi 'o Tonga ki Tungua koe 'i ai 'ae Tamaha.  Na'e polepole'aki 'e Tungua neongo koe motu si'i ka koe motu 'eiki mo manakoa.  Ko ha taha 'oku ne vikia pe fakahikihikiʻi haʻane meʻa pe ʻaʻana.
Taka Ha'apai, ta'e 'i Tofua 'Oku tu'u 'a Tofua 'i Ha'apai ka 'oku si'isi'i pe 'ae kau Ha'apai kuo nau a'u tonu ki ai. Ko ha taha 'oku ta'engali 'ene ha'u mei ha feitu'u koe 'ikai ke ne loko 'ilo ki he ngaahi me'a fekau'aki moe feitu'u ko ia.

'Oku tatau moe Taka 'i Tongatapu, ta'e 'i 'Eua 'i he peesi Paloveape 'Eua.

Tefua 'a vaka Lautala Ko Lautala koe taulanga 'i Ha'ano na'e 'iloa koe fo'u'anga vaka.  Koe tefua (200) koe 'uhinga ki he fele 'ae vakaa 'i he taulanga Lautala.  Koe fakataha 'a ha fu'u kakai tokolahi ke fakahoko ha ngaue mahu'inga pe lelei, pe faiva malie.
Tekefili hangē ko Kao´ Ko Kao koe motu mau'olunga pea 'asi ki he meimei motu kotoa pe 'i Ha'apai.  Ko ha me'a 'oku ha mahino ki he tokotaha kotoa.
Tutungia 'a hulu Tungua Na'e 'i ai e Tu'itongafefine na'e mali moe Tu'iha'ateiho.  Na'a na lahi nofo ki Tungua he koe motu ia 'oe Tu'iha'ateiho.  Ne fai atu pe nofo kuo vela e mata 'oe Tu'itongafefine he la'i hulu pea mole lahi ai hono faka'ofo'ofa.  Kae neongo ia ne 'ikai mole ai ha konga hono langilangi pe ko hono hikihiki'i 'e he kau Tungua.  Ko ia ne tupu ai 'ae lau ni 'o pehe 'oku kehe pe vela ia 'ae la'i hulu Tungua he 'ikai 'osi ai hono mahu'inga 'ona. Ko ha me'a kuo uesia hono fotunga fakatu'asino ka 'oku 'ikai mole ai hono mahu'inga.
Vela 'a hulu Tungua 'Oku tatau moe Tutungia 'a hulu Tungua.
Viku e malo 'o 'Uiha´ Na'e 'i ai ha ongo foha 'o Tatafu'eikimeimu'a TT ko Ngana'eiki mo Nganatatafu.  Na'a na oo ki Ha'amoa koe 'eva 'a Nganatatafu kia Salamasina kae iku 'o hola 'a Ngana'eiki ia mo Salamasina kae tuku 'a Nganatatafu. 
Koe foha 'o Ngana'eiki ko Tu'iha'angana'otangata, koe tupu'anga ia 'oe Tu'iha'angana.  Koe foha 'o Nganatatafu ko Malupo'ofalefisi koe tupu'anga ia 'o Malupo. 
Koe 'eva 'a Nganatatafu na'e fehalaaki ko ia 'oku pehe ai koe malo 'o 'Uiha na'e viku.
Ko ha tangata kuo 'ikai ola lelei ha'ane 'eva.


Ngaahi Nouti moe Ngaahi Liliu
[160213] Fakafōtunga fo'ou e peesi´ mo kamata hono fokotu'utu'u fakakalama´

JamesCocker14Nov00