Ko e Tupu'anga 'o Uhi
Ko e tupu'anga 'o Uhi mo hono hakó 'i Tongá ʻoku fakatolonga ia ʻi he Tala ko eni ki he Sika ʻa ʻAmá.
'Oku fakafuofua ko e ngaahi ta'u nai eni 'o e 1590 'a e taimi 'o e fuofua Uhi.
Ko Uhi Kēmoe'atu Po'ulikai'eva
Mei he ta'u 1600 ki he 1820 nai 'oku 'ikai 'asi ha toe fakamatala fakaikiiki kau kia Uhi, 'a ia 'oku fakafuofua ko e to'utangata nai 'e 8 mei he fuofua Uhi. Ka ko e vaha'a taimi ko ení na'e hiki mai 'a Uhi mo 'ene fānaú ki 'Āhau ki he 'api ko Ha'a Kilí, ko e tuli fatongia mai 'a e Faleha'akili 'ia Ngata ki Hihihifó.
Ne 'ikai fuoloa mei ai ne vahe ange 'a e tofi'a 'o Uhi mo 'ene fānaú 'i Hihifo ke nau tali fatongia ai. Pea ne ui 'e Uhi hono tofi'á ko Matafonua. Pea tu'u 'i Matafonua 'a e 'Esi 'o Uhí 'i honau mala'e na'e ui ko 'Utungake. Pea tanu ai 'a e ngaahi Uhi honau kuongá, kau ai 'a e Uhi ne 'iloa ko Uhi Fālō.
Pea ko e ta'u 1820 nai 'oku 'asi ai e lau ki he Uhi 'e taha 'i Matafonua, ko Uhi Kēmoe'atu Po'ulikai'eva.
Pea ko e fanau 'a Uhi Kēmoe'atu Po'ulikai'evá ko:
1. Uhi Pōao
2. 'Ēpeli Kaufusi
3. Kaipā
Ko 'enau fa'eé ko Nanisē Kepa, ko e 'ofefine 'o Tu'itufu mei 'Eueiki.
Nouti mo e Ma'ungatala:
* Fakamālō kia Tevita Tonga Uhi mo e Hako 'o Uhi Kaliopasí 'i Kolomotu'a, 'i hono vahevahe mai 'o e ngaahi fakamatala ki Matafonua mo e 'Esi 'o Uhí 'i he mala'e ko 'Utungaké.
* Fakatonutonu ʻe Tevita Tonga Uhi ʻa e hingoa Pōaó, ʻoku ʻikai ko e fakanounou ki he Pōʻaoʻaofia, ka ko e Pōao pē, ko e hingoa 'a e ngaahi Uhi ki muʻá ko hono ʻuhingá ko e Pō mo e ʻAho.
Ko Uhi Pōao
Ko e foha 'o Uhi Kēmoe'atu Po'ulikai'eva pea mo Nanisē Kepa
Ko e ʻuhinga ʻo e hingoa ʻo Uhi Pōaó ko e Pō mo e ʻAho.
Ko e foha 'o Uhi Pōao ko:
1. Uhi 'Ēpalahame Pōao
2. Sione Pōao
3. 'Ēsala
4. Lūseta Feke
5. Lēvani
Ko 'enau fa'eé ko Silina, ko e 'ofefine 'o Kolo Fakaanga.
Nouti mo e Ma'ungatala:
Ko Uhi 'Ēpalahame Pōaó 'oku ʻasi he ngaahi fakamatala 'e ni'ihi ko Sione Pōao, pea toe 'asi he ngaahi fakamatala ʻe niʻihi ko Viliami Pōao.
Ko Uhi 'Ēpalahame Pōao
Ko e
foha 'o Uhi Pōao
Ne tuli fatongia 'a Uhi 'Ēpalahame Pōao mei Matafonua ki Kolomotu'a ʻo nofo he ʻapi ko Fai'ākoká. Ne toki tu'u ua 'a Fai'akoka 'i hono tofa 'o e Hala 'Alipate pea langa 'a hou'eiki he faha'i Hahaké kae tali fatongia pe ʻa Uhi mo hono hakó 'i he faha'i ki Hihifo.
Ko e fānau 'a Uhi 'Ēpalahame Pōaó ko:
1. Mele Tafa'aloto Uhi
2. Uhi Kaliopasi
3. Sēmisi Uhi
Ko 'enau fa'eé ko Kētula Tangulu, ko e 'uluaki mali ia 'o Uhi 'Ēpalahame Pōaó. Ko Kētula ko e 'ofefine ia 'o Tēvita Langio'uiha Tangulu ʻo Tefisi.
Ko Kaliopasi mo Sēmisi ko e ongo māhanga.
3. Siokāpesi Uhi
4. Sione Ate
Ko 'ena fa'e ko Ane Na'akakala koe kāinga 'o Tu'ivakanō mei Nukunuku. Na'e malōlō 'a Kētula 'oku ta'u hongofulu tupu 'a e ongo māhangá pea toe mali 'a Uhi 'Epalahamo Poao mo Ane Na'akakala.
Ko Mele Tafaʻaloto Uhi
Ko e ʻofefine ʻo Uhi 'Ēpalahame Pōao mo Kētula Tangulu
Na'e mali 'a Mele Tafaʻaloto Uhi mo Tēvita Halalilo Veamatahau pea ko hona fohá ko:
1. Tēvita Halafetuiaki Veamatahau
Ko Tēvita Halafetuiaki Veamatahaú naʻe mali mo Fatafehi Lātūvavaʻu pea ko ʻena fanaú ko:
1. ʻIsikeli Fīnau Veamatahau
2. Sōsiua Veamatahau
Ko Sōsiua Veamatahaú naʻe mali mo ʻAmelia Vaiangina ʻo Kolovai pea ko hona fohá ko:
1. Viliami Tupou Veamatahau
Naʻe mali ʻa Viliami Tupou Veamatahau mo Mele Pilimilose Tupoufeʻao Kiteau ʻo Pea.
Ko Uhi Kaliopasi
Ko e foha o Uhi 'Ēpalahame Pōao mo Kētula Tangulu
Na'e mali 'a Uhi Kaliopasi mo ʻEseta Lātū mei Kolomotu'a, pea ko ena fanaú ko:
1. ʻĀkesa Uhi
2. Uhi Sione Lātū (naʻe ʻiloa ko Sione Sitauni)
3. Lesieli Pupuahi Uhi
4. Siosi'ana Uhi
~ ~ ~
Ko ʻĀkesa Uhi na'e mali mo Siuta Malanga Naitoko pea ko ena fānaú ko:
1. Sione ʻOsaiasi Naitoko
2. Hāmala Naitoko
3. Seinihuihui Naitoko
~ ~ ~
Ko Uhi Sione Lātū (naʻe ʻiloa ko Sione Sitauni), ko ʻene fānaú ko:
1. Sione Manupule Uhi
Ko ʻene faʻeé ko Haliote Ika, koe 'ofefine 'o Kulīfisi Baravi mo Sela Kali 'o Kolomotu'a.
2. Teisi Uhi
Ko ʻene faʻe koe mali ʻuluaki ʻo Uhi Sione Lātū (naʻe ʻiloa ko Sione Sitauni) ko Mele ʻEsi, koe 'ofefine 'o Nāpa'a mei Kanokupolu.
3. ʻĀkesa Uhi
4. Uhi Sione Manuao
5. Paula (Kaupoe) Uhi.
6. Tēvita Tonga Uhi
7. ʻElenoa Melino Uhi
8. Malakai Lātū Uhi
9. 'Isileli Lātū Uhi
Ko ʻenau faʻeé koe mali ua ʻo Uhi Sione Lātū (naʻe ʻiloa ko Sione Sitauni) ko Seini Tōkanga Tu'italau.
 |
| Uhi Sione Manuao mo hono Hoá Latu Fufūkae'ilopē Uhi, pea moe foha ʻo Manuaó, Uhi Kaliopasi Temisī mo hono Hoá Siutaula Mafileʻo Uhi.
Koe fānaú mei toʻohema ko Seini Uhi, Manase Uhi ʻa Paula Kaupoe Uhi, pea mo Sione United States Uhi ʻa Malakai Uhi mo ʻIlaisaane Simuoko Mataele. |
| Fakamālō mavahe kia Seiniloiloi Uhi Green, koe ʻofefine ʻo Uhi Kaliopasi Temisi mo Siutaula Uhi, ʻi hono vahevahe mai ʻoe ʻatá ni.
|
~ ~ ~
Ko Lesieli Pupuahi Uhi na'e mali mo George Prescott pea ko 'ena fanau ko:
1. Manisela Prescott
2. Luseane Prescott (mali mo Manase Kaho)
3. Viliami Prescott (mali mo Moala Heimuli)
4. Falepaini Prescott
5. Makaloni Prescott
6. ʻAlofi'oehau Prescott
7. Tēvita Heleta Prescott
8. Leatu'u Prescott
9. Meletonga Prescott (mali mo George Joshua Skudder)
|
| Meletonga Prescott mo hono Hoá George Joshua Skudder |
| Fakamālō kia Ngaire Jean Albert, koe mokopuna ʻo Meletonga mo George Skudder, ʻi hono vahevahe mai ʻoe ʻatá ni.
|
~ ~ ~
Ko Siosi'ana Uhi na'e mali mo Joshua Cocker pea ko ena fanau ko:
1. Clara Elizabeth Cocker (mali mo Alexander Donald Cameron)
2. Joshua Albert Cocker (mali mo Sarah Hurrell)
3. Henry William Cocker (mali mo Irene Toa'ila Smith pe Simiki)
4. Joseph North Cocker (mali mo Tupoukafaloto Aleamotu'a, mali ua mo Riutoto, mali tolu mo Losapina Kupu)
5. Lucy Maria Cocker (mali mo George Duncan)
6. Annie Lilikakihetau Cocker
7. Janie Fanny Tōkia'ifalemei Cocker
8. Edwin Stanley Cocker (mali mo Kalolaine Rounds)
9. James Cecil Cocker (mali mo Alisi Hekisuva Latu)
10. Siosi'ana Emaline Cocker (mali mo Knox)
11. David Cabush Cocker
12. Roger Alfred Cocker (mali mo Siesia Hiliate Latu)
|
|
| Joshua mo Siosi'ana Uhi Cocker. |
Ko Siosi'ana Uhi Cocker 'i he 1919. Ko e taʻu eni tolu e mālōlō ʻa Joshua Cocker. Ko e tā mei he foomu fakafoʻou paasipooti ʻa e ʻŌfisi ʻo e Konisela Pilitāniá motu'a 'o Tongá ʻa ia ʻoku tauhi ʻi he ngaahi lekooti ʻa e Western Pacific Archives ʻo e ʻŪnivēsiti ʻo ʻOkalaní, Nuʻu Sila. ʻOku ʻoatu e fakamālō ki he tuofefine ko Nicoletta Rata Skudder ʻi heʻene angaʻofa ʻo vahevahe mai ʻa e taá ni. |
~
~
~
|
 Makapuna 'o
Uhi Kaliopasi, Matavaimo'ui, Kolomotu'a, Sune 2015
James
Cocker Jnr (Siosi'ana Uhi Cocker
kia James Cocker Snr kia Cecil Cocker),
Tevita Tonga Uhi (Uhi Sione Lātū Sitauni kia Malakai Lātū
Uhi), Sione Mafi (Uhi Sione Lātū Sitauni kia Paula Kaupoe
Uhi),
'Aloma Uhi Vimahi (Uhi Sione Lātū Sitauni kia Uhi Sione Manuao
kia Uhi Kaliopasi Temisī)
|
Ko Sēmisi Uhi
Ko e foha o Uhi 'Ēpalahame Pōao pea mo Kētula Tangulu
Na'e mali mo Mā'ata Siukitu'atonga Luani mei Tefisi, pea ko ena fanau ko:
1. Ane Falefehi Uhi
2. Melefeke Laukau'imoana Uhi
~
~
~
Ko Ane Falefehi Uhi na'e mali mo Sione Maeakafa Takanoa'ivaha pea ko ena fanau ko:
1. ʻOfa Maea (mali mo Taitusi Fūnaki)
2. Meleane Lupeoloivaha (mali mo ʻĀminiasi Hikule'o Fonua)
3. Mosese Liongitau (mali mo Falepaini Vea)
4. Afukaipo'uli Maea
5. Sione Tāfisi (mali mo Mafi Eke)
6. Malupō Maea
7. Viliami Lefitimi
8. Lisia Penina Kolokifāhina
9. Sione Tatafu ʻEikimeimuʻa Angakehe
 |
| Ko e Fāmili ʻo Sione Maeakafa Takanoaʻivaha mo Ane Falefehi Uhi mo e ngaahi Maheni. |
| Fakamālō kia Kennedy Maeakafa Angakehe Tau, ko e
mokopuna ʻo Sione Tāfisi, ʻi hono vahevahe mai ʻo e ʻatá ni. |
 |
| Ko e Mali ʻa Naʻa Tāfisi mo John Valentine mei Fisi, 1952. Ko Naʻa Tāfisi ko e taha ia 'i he ngaahi ʻofefine ʻo Sione Tāfisi. Ko e ongo tamaiki toʻo matalaʻiʻakau ko Sela Lefitimi (ʻa Viliami Lefitimi) mo Sela Kavapalu. Fakaafe atu ka ʻoku ʻi ai ha ʻilo ki he kāinga kehe ʻoku ʻasi he taá pea vahevahe mai. |
| Fakamālō kia Kennedy Maeakafa Angakehe Tau, ko e
mokopuna ʻo Sione Tāfisi, ʻi hono vahevahe mai ʻo e ʻatá ni. |
~
~
~
Ko Melefeke Laukau'imoana Uhi na'e mali mo Viliami Lomu pea ko ena fanau ko:
1. Setaleki Siukitu'atonga (Siu Kelo).
Ko Siokāpesi
Uhi
Ko e 'ofefine 'o Uhi 'Ēpalahame Pōao pea mo Ane Na'akakala
Na'e maʻuhoa 'a Siokāpesi Uhi mo Sōsaia Vaka'uta mei ʻEua, pea ko ʻena fānaú ko:
1. Sione Fīnau Vaka'uta
2. Finena'akakala Vaka'uta
3. Fakavā Vaka'uta
4. Toa Vaka'uta
~
~
~
Ko Sione Fīnau Vaka'utá ko ʻene fānau ko:
1. Kaufo'ou
Ko e tama ʻa ʻAna Mafi Fineanganofo
2. Lavinia
3. Mele Vaohoi
4. Sēlupe
Ko e fānau 'a Vasaloloa Aleamotu'a
5. Talanoamoetohi
6. Lavinia
7. 'Akanesi
Ko e fānau a 'Ilaisaane Tafoki Fakavale
~
~
~
Ko Finena'akakala Vaka'utá ko ʻene fānau ko:
1. Nalesoni Laifone
2. Sālesi Kautoke
3. 'Anaseini Sia'atu'a
Ko 'enau tamaí ko Siōsaia Afuitangimana Sipukākō
4. 'Epalahame Pāpani
5. Sailosi Fā'one
Ko 'ena tamaí ko ʻEneasi Tangi Taumoefolau
6. Sia'atu'a (Sātua Peni Kolila)
Ko 'ene tamaí ko Kava
 |
Siaʻatuʻa (Sātua Peni Kolila), ko e tama ʻa Finenaʻakakala Vakaʻuta.
Ko e ʻata eni ʻo Satua ʻi Faiʻakoka ʻi he 80 tupu. |
~
~
~
Ko Toá na'e maʻuhoa kia Mōsese Vili Tāpuaka Hakeai pea ko ena fanaú ko:
1. Hena Tāpuaka
2. 'Ānaukihesina (mali mo Talolakepa Tupou Fulivai)
3. Mōsese Vilitoa Tāpuaka
4. Sela Tāpuaka (mali mo Solomone Piutau 'Ahome'e)
Ko Sione Ate
Ko e foha o Uhi 'Ēpalahame Pōao pea mo Ane Naʻakakala
Ko e fānau 'a Sione Até ko:
1. Kepueli
2. Tōmasi Mahe
3. Sina Uhi
Ko 'enau fa'eé ko Lū'isa.
~
~
~
Ko Kepueli na'e 'ikai hano hako.
~
~
~
Ko Tōmasi Mahe na'e ma'uhoa kia 'Elenoa Peta Blake pea ko 'ena fānaú ko:
1. Siaosi Tōfāivaha Mahe
2. ʻIlisapeti Mahe
3. Vuna Blake Mahe
4. Melenaite Mahe
5. Losaline Lēvani Mahe
6. Siaosi Mahe
7. Kepueli Mahe
 |
.... |
 |
| Tōmasi Mahe, ko e Kaʻate ʻae Tuʻi II. |
|
Tōmasi Mahe mo ʻElenoa Peta Blake Mahe, moe toko 3 ʻi heʻena fānaú,
ko Losaline Lēvani (toʻohema), Kepueli Mahe (lotomalie) mo 'Ilisapeti (toʻomataʻu). |
Fakamālō kia Rima Mahe, ko e mokopuna ʻo Kepueli Mahe, ʻi hono vahevahe mai ʻo e ngaahi ʻatá ni.
~
~
~
Ko Sina Uhí ko ʻene fānaú ko:
1. Sione
2. Sina
Ko 'Ēpeli Kaufusi
Ko e foha 'o Uhi Kēmoe'atu Po'ulikai'eva pea mo Nanisē Kepa
Ko e foha 'o 'Ēpeli Kaufusi ko 'Ēpeli Kaufusi (II).
Ko 'Ēpeli Kaufusi (II), foha 'o 'Ēpeli Kaufusi, na'e mali mo Telusila Va'eʻotu'itonga 'o 'i ai 'a:
1. Olivia Kaufusi
2. Sālesi Kaufusi
3. Samisoni Tanginoa Kaufusi
4. Tēvita Ongomai Kaufusi
5. Kepueli Kaufusi
ʻOku ngali ne toe mali ʻa ʻEpeli Kaufusi mo Sulieti Lātū ʻo Tongoleleka ʻo na fanauʻi ʻa:
6. Sela Kaufusi
7. Sione Finau Kaufusi
8. Loseni Kaufusi (ikai keu fu'u pau'ia he ko e mali 'o Sela ko e Loseni
mo ia?)
'Ēpeli Kaufusi (II), ko e foha 'o 'Ēpeli Kaufusi.
Fakamālō kia ʻAla Tuʻimana, ko e mokopuna ʻo Sione Vaʻe Kaufusi, ko e mokopuna ʻo ʻĒpeli Kaufusi, ʻi hono vahevahe mai ʻo e ʻatá ni. |
~
~
~
Ko ʻOlivia Kaufusi, 'ofefine 'o 'Ēpeli Kaufusi (II), naʻe mali mo Sioeli Fangatua Helu ʻo na fanauʻi ʻa:
1. Vili Kaufusi Helu
~
~
~
Ko Sālesi Kaufusí, foha 'o 'Ēpeli Kaufusi (II), naʻe mali mo ʻIlaisaane 'o Tatakamotonga ʻo na fanauʻi ʻa:
1. Mele'ana Fangapulotu
Ne mālōlō 'a 'Ilaisaane pea toe mali 'a Sālesi Kaufusi ki Hihifo, Ha'apai 'o 'i ai a:
2. 'Akanesi Kaufusi mo hono fanga tokoua.
Ko Mele'ana Fangapulotu na'e mali mo e Tu'i'āfitu 'o 'i ai 'a Tu'i'āfitu Peleketi.
Ko Tu'i'āfitu Peleketi na'e mali mo Lu'isa Lelenoa o Makavé 'o 'i ai 'a Tu'i'āfitu Fonomanu.
Ko Tu'i'āfitu Fonomanu na'e mali 'Uhingaevalu 'o 'i ai 'a Tu'i'āfitu Lolomana'ia.
Ko 'Akanesi Kaufusi na'e mali ia mo Sione Kauvaka 'o Makave, 'o 'i ai 'a:
1. Pōmana
2. Tupou Le'ota
3. 'Ēpeli Kaufusi
4. Kalēsita 'Ofa
5. Paula Lātūmālohi
6. Halamehi Pesia
7. Koliniasi Heivakaola
8. Mohokoi
9. Sālesi Kaufusi (Maketi)
10. Kuinita
Nouti mo e Ma'ungatala:
[281125] Fakamālō ki a Koila Kauvaka, ko e foha 'o 'Ēpeli Kaufusi, mokopuna 'o Sālesi Kaufusi, 'i he'ene anga'ofa 'o vahevahe mai e fāmili 'o Sālesi Kaufusi´.
~
~
~
Ko Samisoni Tanginoa Kaufusi, foha 'o 'Ēpeli Kaufusi (II), naʻe mali mo Loimaipē mei Niuatoputapu ʻo na fanauʻi ʻa:
1. Vika Kaufusi
~
~
~
Ko Tevita Ongomai Kaufusi, foha 'o 'Ēpeli Kaufusi (II), naʻe mali mo Mafa ʻo na fanauʻi ʻa:
1. ʻAnalupe Kaufusi
2. Kaipa Kaufusi
3. Folau Kaufusi
4. Sāteki Kaufusi
5. Sione Va'e Kaufusi
6. Vika Kaufusi
7. Semi Kaufusi
~
~
~
Ko Kepueli Kaufusi, foha 'o 'Ēpeli Kaufusi (II), naʻe mali mo Sālote Fia ʻo Oloua ʻo na fanauʻi ʻa:
1. Lea'aepeni Kaufusi
2. Amelia Vaikona Kaufusi
Pea mali mo Lesieli Filipe Senikalea ʻo na fanauʻi ʻa:
3. Akanesi Kaufusi
4. Vaikona Kaufusi
5. Finau Halaleva Kaufusi
Ko e faka'amu 'a e tohi hohoko´ ni ke fakamanatu hotau tupu'anga taha´, ka 'i he taimi tatau pe 'oku 'i ai 'a e faka'apa'apa ki he mamalu 'a e ongoongo 'o kinautolu 'oku kei mo'ui´, ko ia 'oku ngata ai pe 'a e ngaahi fakamatala´ ni 'i he ngaahi to'utangata kuo malolo atu´. Toki takitaha fa'iteliha pe ngaahi va'a 'o e famili´ 'i hono hoko atu honau ngaahi laine´.
|
Ngaahi Liliu
[120313] Fakafōtunga fo'ou e peesi´.
[280314] Fakafoki e fakahokohoko ʻo Falehaʻakilí mei he Kamoto, Uhi,
Motu'apuaka, Kioa, Ngalungalu mo Va'enō ki he Kamoto, Uhi, Kioa mo Ngalungalu. ʻOku makatuʻunga eni ʻi he ngaahi fakamatala ʻoku pehe ai ne toki fakalahi e ngaahi hingoa ʻo Falehaʻakilí ki heʻenau fānau ki mui ka ko e fuofua Falehaʻakilí pe ʻa Kamoto, Uhi, Kioa mo Ngalungalu.
[010715] Tānaki ʻo e hoko ki he Tala ki he Sika ʻa ʻAmá pea fetongi ʻaki ia e fakamatala ko ení ... Ko e tupu'anga 'o Uhi mo hono hako 'i Tonga ko e Fale Ha'akili. Ko e Fale Ha'akili´ ko e hingoa ia na'e ui 'aki 'i Tonga e ngaahi foha 'o Tau'ili'ili (na'e 'iloa ko 'Ili pe Kili), ko e tehina 'o 'Amalele (na'e 'iloa ko 'Ama) mei Safata 'i 'Upolu´. Ko e ngaahi foha ko eni 'o Tau'ili'ili´ mei he lahi´ ko Kamoto, Uhi, Kioa mo Ngalungalu. Na'a nau folau ki Tonga ko e fakafe'ao 'o Tohu'ia Limapō, ko e 'ofefine 'o 'Amalele, ko e fekumi ha 'eiki ke ta'ane ki ai. Na'a nau omi 'o nofo ai pe 'i Tonga 'o hoko ko e kau matāpule 'a e Tu'ikanokupolu´, he koe fua 'enau folau 'a e fuofua Tu'ikanokupolu 'a Ngata, ko e tama ia 'a Tohu'ia Limapō kia Mo'ungatonga Tu'iha'atakalaua.
|
|
