Koe Tala 'o Kautai moe Kava ʻo Niukapú


Koe talanoa eni ki he ʻuhinga ʻoku maʻu totonu ai ʻa Kautai ki he Kava ʻo Niukapú.


ʻOku makatuʻunga e fakamatala ni ʻi he talanoa ʻoku tukufakaholo ʻi he hako ʻo Ulaiasi Kaufusi 'o Okoa, Vavaʻu, koe mokopuna ʻo Paanepasa ʻUluakimapa koe foha ʻo Kautai mo Lātū Vakatapu.




Ko Kautai koe Taulatēvolo ia na'ane tauhi e 'api 'oe 'otua tupu'a ko Taufatahi.  'I he kuonga ko ia na'e toputapu 'ae ngaahi 'api 'oe ngaahi 'otua tupu'á.  Pea koe ʻuhií koe toputapu ko iá, naʻe ʻikai ngofua ke fakahoko ai ha tuʻutuʻuni ʻa ha taha, tukukehe pe ʻae Taulatēvoló he ko ia naʻa ne fakafofongaʻi e ʻotua tupuʻá.  ʻI heʻene pehé, ka ʻi ai ha taha ʻe hola mei ha faʻahinga tautea ʻo aʻu ki ai, ʻe hao ia mei he tautea ko ia ʻo ka loto ki ai ʻae Taulatēvoló.  Ko ia naʻe oe ʻiloa ai e ngaahi ʻapi ni koe Fale Hūfanga.    


Koe taimi eni hili e hili e fokotuʻutau ʻa Tupoumoheofo pea mo Niukapu kia Tukuʻahó.  Pea koe ʻaofangatuku ʻoe fokotuʻutau ko eni, naʻe fakaʻauha ʻe Tukuʻaho ʻae kolo ʻo Niukapu ko Fangaleʻounga i Tongatapu, pea ne kapusi ʻa Tupoumoheogo ki Vavaʻu, ka ne kumi ʻa Niukapu ke tamateʻi.  ʻA ia ne ʻilo pe ʻe Niukapu koe feituʻu pe ʻe hao ki ai koe Falehūfanga ʻo Taufatahí, ʻa eni naʻe tauhi ʻe Kautaí.  Pea naʻe hu'uhu'u pe mo Tukuʻaho koe foʻi feinga ia ʻe fakahoko ʻe Niukapu.  Ko ia naʻe fokotu'u ai e Tukuʻaho ha kau le'o 'i he tu'a 'api 'o Taufatahi.  'I he ofiofi atu 'a Niukapu ki he 'api ʻo Taufatahí na'a ne fakatokanga'i e kau le'o 'a Tukuʻaho.  Na'a ne afe leva ki tafaʻaki mo ne fifili pe 'e anga fefe ha'ane hao ki loto ʻapi.  Ne fai atu pe kuo ne fakatokanga'i atu 'oku fai ma'u pe 'ae fetuku fefie ki he loto 'api.  Na'e fataki atu leva 'e Niukapu 'ene fatunga fefie 'o laka atu ki he 'api pea pehe pe 'e he kau le'o koe taha pe 'oe kau tauhi 'api.  Ko ia na'e hao ai a Niukapu ki he loto fale hufanga 'o Taufatahi.


Na'e fakaha 'e Niukapu kia Kautai 'ene fononga pea faka'ofa'ia 'a Kautai ai.  Na'e tukupa 'a Kautai kia Niukapu 'e 'ikai mate.  'I he 'ilo pe 'e Tukuʻaho kuo hao 'a Niukapu ki he fale hufanga 'o Taufatahi na'e a'u atu ki ai mo 'ene kau tau.  Na'e mahino pe kia nautolu kotoa 'e 'ikai lava hano 'ohofi 'oe fale hufanga he koe feitu'u tapu.  Ko ia na'e hanga leva 'e Tukuʻaho 'o tu'usi e nima kuu (louhi'i tuhu si'isi'i) 'oe taha 'ene kau fononga 'o fakamoimoi atu kia Kautai, ko 'ene feilaulau ke fakafoki mai 'aki a Niukapu.  Na'e tatau mai 'aki 'e Kautai 'ae nima kuu 'oe taha 'enau kau nofo.  Na'e hanga leva 'eTukuʻaho 'o fakapoongi e taha 'o 'ene kau fononga 'o fakamoimoi atu ia kia Kautai.  'I he vakai hifo 'a Kautai ki he feilaulau 'a Tukuʻaho na'ane loto tafu'ua 'aupito he na'e mahino ki ai koe mo'ui pe 'e lava tali 'aki e feilaulau ko eni 'a Tukuʻaho.  Na'e felotoi leva 'a Kautai mo hono fale ke nau tali 'aki e feilaulau 'a Tukuʻaho 'ae mo'ui 'oe 'ofefine 'o Kautai, pea tali 'e he 'ofefine 'o Kautai.  Na'e fakapoongi e 'ofefine 'o Kautai 'o fakamoimoi atu kiaTukuʻaho.  'I he vakai 'a Tukuʻaho ki he sino 'ae ta'ahine na'ane tafoki leva he na'e 'ikai lava ke ne toe lakasi e fakafoki 'a Kautai.  Na'e hao ai pe 'ae mo'ui 'a Niukapu. 


Na'e 'ofa ange 'e Niukapu kia Kautai ha fa'ahinga me'a pe te ne fiema'u.  Na'e 'ikai ha fakalelu kia Kautai, ka na'a ne tala ange kia Niukapu ke 'oange hono kava ma'ana, ke manatu'i ma'u pe 'e Niukapu mo hono hako, koe 'ofefine 'o Kautai honau mo'ui'anga.  Pea ko ia 'oku inasi ai pe 'ae hako 'o Kautai 'i he kava 'o Niukapu 'o a'u mai ki he 'aho ni.




Ngaahi Liliu
[130413] Fokotu'u fo'ou e peesi´.

JamesCocker14Nov00