Koe Ngaahi Founga Tānaki mo Lau Ngāue moe Koloa


Na'e lahi hono ngāue'aki 'e he Tonga 'ae matelau moe tauhoa.

Kapau te tau fakatātā 'aki e niu´.
Koe fo'i niu e 1 koe matelau.  Koe fo'i niu 'e 2 koe tau ua'i niu.
Koe fo'i niu 'e 3 koe tau ua'i niu 'e taha moe matelau.  Ko e fo'i niu 'e 4 koe tau ua'i niu 'e ua.


.
Ka na'e toe takitaha pe 'ae fa'ahinga me'a mo hono founga lau.
.
Ko hono lau 'oe mā´, koe fo'i mā 'e 2 koe fo'i mā kakato kae konga ua 'e taha.
'A ia koe fo'i mā 'e 10 koe fo'i mā kakato kae konga ua 'e nima.


'Oku faka'ali'ali atu 'i he tepile´ ni 'ae ngaahi me'a kehekehe ne mah'inga ki he mo'ui 'ae Tonga´ moe anga honau lau´.
'Oku kei lahi pe hono ngāue 'aki 'oe ngaahi founga lau´ ni 'i he ngaahi 'aho´ ni.
 
AU
IKA
NIU
TUTU
PULOPULA
ʻUFI
1 au e taha mata'i ika e taha fo'i niu e taha la'i tutu e taha konga ufi e taha fo'i ufi e taha
1
2 taha nga'ahoa taha nga'ahoa tau ua'i niu taha nga'ahoa taha nga'ahoa taha nga'ahoa
2
4 ua nga'ahoa ua nga'ahoa tau ua'i niu 'e ua ua nga'ahoa ua nga'ahoa ua nga'ahoa
4
10 nima nga'ahoa nima nga'ahoa tau ua'iniu 'e nima nima nga'ahoa nima nga'ahoa nima nga'ahoa
10
17 valu nga'ahoa moe au e taha valu nga'ahoa moe mata'i ika e taha tau ua'i ni e valu moe matelau  valu nga'ahoa moe la'i tutu e taha valu nga'ahoa moe konga 'ufi valu nga'ahoa moe fo'i 'ufi
17
20 tetula kau ika tekau tekau tekau kau ufi
20
40 uangotula kau ika e 2 uangakau uangakau uangakau kau ufi e 2
40
200 au e teau kau ika e 10 tefua ta'anga tutu e 1 tefuhi kau ufi e 10
200
400 au e uangeau kau ika e 20 uofua ta'anga tutu e 2 uangofuhi kau ufi e 20
400
2000 au e tahaafe kau ika e teau niu e teau ta'anga tutu e 10 pulopula e teau kau ufi e teau
2000
4000 au e uaafe kau ika e uangeau niu e uangeau ta'anga tutu e 20 pulopula e uangeau kau ufi e uangeau
4000
.
.
KOE LAU 'OE NGATU
1
2
4
8
10
20
50
100
200
Langanga e taha Langanga e ua Langanga e fā = Fola'osi Langanga e valu = Valu'i Ngatu Lau Taha = Hongofulu'i Ngatu Lau Ua Lau Nima Lau Tefuhi Lau Uangofuhi

.
KOE FUA LŌLOA
Na'e 'i ai mo 'etau founga fua 'a ia koe hanga pea moe ofa.

Koe hanga 'e taha´ ko hono fao 'oe 'aofi nima´ mei he ʻulu 'oe motu'a tuhu´ ki he 'ulu 'oe tuhu hono ua´, pea ʻohake leva ʻae motuʻa tuhú ʻo fakamaʻu ʻaki e ʻuluʻi tuhu hono uá, ka e toe fao siʻi atu ʻae nima ki he ngataʻanga ʻoe ʻuluʻi tuhu ʻuluakí.  Koe hanga ia ʻe tahá.  Pea ʻoku ʻoatu leva ʻae ʻulu ʻoe motuʻa tuhu ki he ngataʻanga ko ia ʻoe  ʻuluaki tuhú ʻo kamata mei ai ʻae hanga hono hokó, pea fai pehē ai pe.
Koe ofa 'e taha
´ koe lōloa ia hono fao 'oe ongo nima´ ki tafa'aki mei he ulu'i tuhu ki he ulu'i tuhu.

JamesCocker14Nov00