Koe Ngaahi Hingoa Tonga


ʻOku fakamanatu ʻe he peesí ni ha niʻihi 'oe ngaahi tefito'i hingoa faka-Tonga motuʻá, pea mo ha ngaahi fakalavelave ki he anga ʻo hono fakatupulaki ʻoe ngaahi hingoá. 


Koe ngaahi hingoa faka-Tonga motu'á foki na'e fa'u pe mei he ngaahi me'a na'e loto e kāinga ke fakamanatu mei he lotolotonga ʻoe taimi fā'elé.  'I he fai mai 'ae nofó na'e fakamanatu leva mo fakamoʻui e hingoa ʻoe ngaahi toʻutangata ki muʻá ʻaki e tauhingoá.  'I he hake mai 'ae lotu faka-Kalisitiané na'e ʻunuaki lahi 'e he tuí ʻae Tongá, pea lahi hono tukuange ʻae ngaahi hingoa faka-Tonga motuʻá, kae ngaueʻaki e ngaahi hingoa faka-Kalisitiané pe faka-Uesité, hangē koe Melé, Sioné, Pitá moe Tēvitá.  Koe aʻu mai ki he ngaahi 'ahó ní, kuo holo ʻetau fa'u hingoá, kae lahi ange ʻetau ngaue'aki 'ae ngaahi hingoa mahení, ʻa ia kuo mei lahi taha pe ai ʻae ngaahi hingoa mulí.  Kuo laui toʻutangata foki eni ʻetau ngaueʻaki ʻae ngaahi hingoa mulí, ʻa ia ko ʻetau tauhingoa ki he fanga kui ki mui ni maí, ne nau toe hingoa muli pe mo kinautolu.  


Ka koe ngaahi hingoa fakaʻofoʻofa ʻa ʻetau ngaahi hingoa faka-Tonga motuʻá.  Pea ʻoku tau kei maʻu pe faingamalie ke fakafoki mai e konga fakaʻofoʻofa ko ia hotau tukufakaholó.  Koe tauhingoa ki he fanga kuí, koe taha ia ha founga lelei ke fakamanatu ʻaki kinautolu mo ʻetau ngaahi tohi hohokó.  Koe fakamoʻui mai moe founga faʻu hingoa ʻetau fanga kuí, koe founga fakaʻofoʻofa mo ia ke pukepuke ʻaki hotau tukufakaholó.
 



Tefito'i.Hingoa Tupu'anga  Ngaahi.Hingoa.Fakataataa
'Aho Koe fakamanatu 'o ha 'aho ne hoko ai ha fa'ahinga me'a mahu'inga. 'Aholelei, 'Ahokava, 'Ahokovi, 'Ahotau, Taukei'aho, 'Ahokatoanga, 'Ahosivi, 'Aho'alo'i, 'Aho'eitu, 'Ahomatavaka, 'Ahosi'i, 'Ahokaifonu, 'Ahosiu
Alai... Ala 'i ... 'oku tala 'e he hingoa ha fehokotaki moe me'a 'oku pehe 'e he hingoa 'oku fai ki ai 'ae ala. Alaitokaloto, Alaisia, Alaivahamama'o, Alailupe, Fatualaloto
'Anau... Koe 'anau koe faka'amu pea 'oku fakafofonga'i 'e he hingoa ha fa'ahinga faka'amu 'ae kainga. 'Anaukihesina, Faka'anauaki'uiha, 'Anaukitokanga
Anga Ko ha anga pe to'onga 'oku loto 'ae kainga ke fakamanatu. Anga'aetau, Anga'aefonu, Angamelino, Vala'aki'eteanga
'Evai... 'Eva 'i ... 'oku tala 'e he hingoa ha fo'i 'eve'eva ne fakalata, pe koe fakalaulaunoa ki ha kolo ha'ate kui 'Evaipomana, 'Evainamaelata, 'Evailotomu'a, 'Evaifekitetele
Faa Koe fakamanatu 'o ha fehokotaki moe me'a 'oku tala 'e he hingoa 'oku fai ki ai 'ae faa. Faaki'alele, Faafaakimanava, Faakihe'ate, Faafaakivai
Faiva Tokua ka te fakahoko ha taleniti 'o hange ha faiva ko 'e ne totoatu ia.  Koe fakamanatu 'o ha taleniti 'oe kainga, pe faka'amu 'ae kainga ke ma'u 'e he pepe ha taleniti pehe.  'I hono ngaue'aki 'e taha koe fakamanatu 'o ha faiva pe katoanga ne fakangalota'a. Faivamaamaloa, Faivaimoana, Faivaimanava, Faivaloto, Talafaiva, 'Ahofaiva, Pofaiva
Faka'osi Koe fakamanatu 'o ha me'a kuo 'osi, pe hoko faka'osi. Faka'osifolau, Faka'osifono, Faka'osilea, Faka'ositu'u'iolotele
Fale Koe fale koe nofo'anga ia 'oe kainga.  'Oku fakamanatu 'e he hingoa ha tu'unga ne 'i ai 'ae kainga, pe ko 'enau fakatu'otu'a ki he kaha'u 'oe pepe. Fale'aka, Faletau, Falekihelotu, Faleafa, Faleolupe, Falemaka, Falekimanava
Fanga Koe fakamanatu 'o ha fanga ne hoko ai ha fa'ahinga me'a mahu'inga. Fanga'afua, Fangapulotu, Fangalepa, Fangatau, Fangahako, Hifoifanga, Tu'ifangaloka, Hekaifangatapu
Fe... 'Oku fakamatala 'e he hingoa ha ongo, ngaue, faiva pe va'inga ne kau ki ai ha toko ua pe lahi ange. Fetutuki'amanako, Fevaleaki, Feangai, Feongoi, Fetaiaki, Fetulikimoana, Fe'ofa'aki, Fe'aomoemanu, Fengului'ame'avale
Fie... 'Oku fakamanatu 'e he hingoa ha to'onga'i loto 'o ha taha 'i he kainga. Fie'ilo, Fiefie'eiki, Fiekaipuaka, Fielakepa, Fieteki
Fifita Koe fita koe lea ia ki he loto malohi pe to'a.  'Oku fakamanatu 'e he hingoa ha taha ne loto pe to'onga pehe.  Fifitamalohi, Fifitapuku, Fakatoufifita
Finau Tokua koe finau ko hono 'uhinga koe fakafekihi pe ke.  Koe fakamanatu 'o ha taimi pe tokotaha ne loto pehe.  Finauha'akili, Finaulofanga, Finautangikevikia
Fine Ko ha to'onga fakafefine 'oku faka'ofo'ofa pea toe faka'amu mahalo 'a e kainga ke ma'u 'e he pepe. Finefeuiaki, Fineanganofo, Finehafo'ou, Fineangakehe, Finelatavaka
Fisi'i... Fisi'ihoi, Fisi'ilose, Fisi'ipeau, Fisi'i'ate
Folau Koe fakamanatu 'o ha folau ne hoko ai ha me'a mahu'inga. Folaumoetao, Folaumoeloa, Folaungaue
Fotu Koe fotu koe ha mai 'a ha me'a, pea 'oku fakamanatu 'e he hingoa ha fehokotaki moe me'a 'oku pehe 'e he hingoa 'oku fotu mai. Fotu'aika, Fotu'a'ofa'anga, Fotumeimoana, Fotu'aneiafu
Funaki Koe funaki koe kukutaki pe fakama'uma'u loto.  Koe fakamanatu 'o ha taimi ne 'i ai ha ongo pehe. Funakimanava, Funakiha'apai, Funakilea
Ika moe Manutahi 'Atuohakautapu, Ikatonga, Ikahihifo, Ikasiamane, Tau'aika, Tokemoana, Tunakaimanu
Langi Langimalie, Langitaetaea, Hinehina'atelangi
Latai... Lata 'i ... koe fakamanatu 'o ha feitu'u ne te nofo ai, pe hu'u mei ai hato kainga. Latainomuka, Lataipangai, Lataiholeva, Lataisaione, Latai'ela'ei, Latai'okalani
Latu La tu'u ... koe faka'ilonga 'o ha fononga pe kamata fo'ou. Latukilangi, Latumailangi, Latuha'amoa
Liku Likuohihifo, Likutauifangatapu, Likutapu, Tangimeiliku
Lupe Koe lupe koe manu ne manakoa pea fakahoa 'aki 'ae kakai hoihoifua kae 'uma'a 'a hou'eiki. Teukihelupe, Lupemeitakui, Tokilupe, Talilupe, Tau'alupeoko, Lupekauola, Lupetulimafua, Lupe'eva, Laumanukilupe, Lupemu'a, Hahaufuifuilupe
Mafi Koe mafi koe lea ia ki he mana pe paoa.  Koe fakamanatu 'o ha taha ne natula pehe. Mafiha'apai, Mafitoutai, Fakatoumafi, Mafiangahiki, Mafile'o, Mafikovi
Mahina Koe fakamanatu 'oe fo'i mahina ne 'i ai hano fa'ahinga anga pe fakangalongata'a. Mahinafonohake, Mahinatotoa, Mahina'eua, Teukihemahina
Manako Koe fakamanatu 'o ha manako pe faka'amu. Manakoniu, Manakolaise, Manakomelino, Manakokeke
Manatu Koe faka'anaua ki he kuohili pe ko hato tupu'anga. Manatukimuli, Manatukitonga, Manatukisaione, Manatua'ilotolelei
Manu Manusiu, Manule'ongo, Manutau, Manu'uli, Manuokafoa, Kaimanu, Manu'ile'ila, Manutea, 
Manu Kehekehe Pekatea, Motu'apuaka, 'Ungatea, Feke'ila, Puakahetau, Kulimoe'anga
Mata Koe fakamanatu 'o ha mata pe visone fakangalongata'a. Matamoana, Matakaiongo, Matakihefono, Mata'aki'eteanga, Muni Matamahae, Mata'aelangi 
Mo'unga Koe mo'unga koe me'a lahi mo ma'u'olunga pea kuo pau ke te hanga ki 'olunga ke te sio ki ai.  'Oku tala 'e hingoa 'ae me'a 'oku mahu'inga'ia ai 'ae kainga. Mo'ungaloa, Mo'unga'ulufeholoi, Mo'ungafetangihi, Mo'ungakiheloto, Mo'ungakisaione.
Ngalu Koe peau Ngaluha'amea, Ngalumotutulu, Ngaluma'a, Ngaluafe, Hekamaifatungalu
Palu Koe hu'ihu'i fakahu'a vai. Paluleleva, Paluvava'u, Paluvaivai
Po'uli / Po.. Ko ha po ne hoko ai ha me'a mahuhinga Po'ulikae'eva, Pohahau, Pohiva, Pome'e
Siale Ko ha fa'ahinga siale na'e fakangalongata'a 'e ne to'onga, pe tokotaha pe me'a kuo fakahoa 'aki hono faka'ofo'ofa 'ae siale. Sialehaevala, Sialehaehae, Sialemoepua, Sialemaanaa, Siale'uvea, Sialetou'anga
Sisi Koe fakamanatu 'o ha fa'ahinga sisi faka'ofo'ofa mo 'alaha, pe tokotaha pe me'a kuo fakahoa 'aki ha fa'ahinga sisi pehe. Sisitoutai, Sisimataila'a, Sisipueki
Siu Koe puna ma'u'olalo 'ae manupuna 'i he funga fonua. Siulolovao, Siu'ulua, Akesiumeimoana, Siukitu'atonga
Takai Taka 'i .... 'Oku fakamanatu 'e he hingoa ha feitu'u na'ate nofo ai pe tupu mei ai hato kainga. Takaimaama, Takaipea, Takaimofa'e, Takaikolo, Takaiha'apai, Takailotolava, Takaifalemalu
Tala Koe fakamanatu 'o ha fa'ahinga tala, ongo pe fakaha ne ma'u. Talahiva, Talaiasi, Tala'ao, Talaifale, Talakai, Talanoafuka, Tala'ofa'aelangi, Talafaiva, Talameihe'ate
Tangi Koe fakamanatu 'o ha fa'ahinga tangi, ongo pe loto. Tangimeiliku, Tangitau, Tangimanava, Tangimeimuli, Tangiketatau
Taimi Ko ha taimi ne hoko ai ha me'a mahu'inga pe faka'ofo'ofa. Mafoa'aeata, Hengihengikoula, Hahaufuifuilupe, 'Ata'apuaka, Taukei'aho
Tu'i Tu'u 'i ... koe tala 'o ha fehokotaki mo e me'a 'oku pehe 'e he hingoa 'oku fai ai 'ae tu'u. Tu'ifua, Tu'itonga, Tu'iniua, Tu'ilotolava, Tu'ifangatukia
Tupou Tu'u pou ... ka tu'u leva ha taha hange ha fu'u pou 'e 'ikai fa'a'unua pea pehe leva ko e tokotaha to'a mo'oni.  'Oku fakamanatu 'e he hingoa ha taha loto pehe. Tupouto'a, Tupoukui, Tupouveitongo, Tupouvava'u, Tupou'uli
'Uluki... Ka 'ulu ha taha ki ha me'a koe me'a mahu'inga ia.  'Oku tala 'e he hingoa ha me'a 'oku mahu'inga ki he kainga. 'Ulukihelupe,  'Ulukilupetea, 'Uluilakepa, 'Ulukimoanavavale, 'Ulukivaiola 
Va'e... Koe fakamanatu 'o ha fehokotaki moe me'a 'oku fai ki ai 'ae laku va'e, pe koe fakamanatu 'o ha fa'ahinga kau va'e na'e mahu'inga ki he kainga hange koe va'e 'oe tu'i. Va'etu'ikoloa, Va'elaveamata, Va'epopua, Va'etapu, Va'eotu'itonga
.

Ngaahi Nouti moe Ngaahi Liliu


JamesCocker14Nov00