Ko e Kamata'angá
'I he ngaahi ta'u nai 'oe 1350 nai na'e fanau'i ai 'e Havea I TT19 'a Tatafu'eikimeimu'a TT20 pea mo Ngana'eiki mo Nganatatafu.
Ko Tatafu'eikimeimu'a TT20 na'e lahi pea hoko ia koe Tu'itongá, pea hokohoko hifo 'i hono hako 'ae Ha'a Tu'itongá.
Ko Ngana'eiki leva na'a ne fanau'i 'a Malupō'ofalefisi, pea tukufakaholo mai mei ai 'a Malupō moe kāinga 'Uihá.
Pea ko Nganatatafu na'a ne fanau'i 'e ia 'a Ha'angana'otangata, pea tukufakaholo mai mei ai 'ae Tu'iha'anganá moe kāinga Ha'anó.
Nouti mo e Ma'ungatala:
* Ko e hingoa Hina ko e Sina 'i he lea faka-Ha'amoa.
* 'Oku hā 'a e hako 'o Ngana'eikí 'i he tohi hohoko Tuputupulefanua 'i he konga ki he Tu'itonga pea moe tohi hohoko Malu o 'Uihá.
* 'Oku kehekehe 'a e ngaahi ma'u ki he tala 'o Ngana'eiki mo Nganatatafu. 'Oku fa'a lau koe ongo tautehina ko Tatafu'eikimeimu'a pea mo Nganatatafu. 'A ia kapau
ko ia, matamata ko Ngana'eiki ko Tatafu'eikimeimu'a pe ia. 'I he Tohi Hohoko 'a Vili Lausi'i, 1930, peesi 156 'oku hiki ai ko Tatafu'eikimeimu'a na'a ne fiema'u e
fefine ko Hina. Koe lau 'e taha 'oku pehe ko Ngana'eiki mo Nganatatafu koe ongo foha 'o Tatafu'eikimeimu'a. 'Oku poupou ki ai 'ae tohi 'a Noel Rutherford koe
"Friendly Islands, A History of Tonga", peesi 34.
* [200421] Na'e tomu'a hiki heni ko Ngana'eiki mo Nganatatafu koe ongo foha 'o Tatafu'eikimeimu'a TT20, ka kuo liliu eni ke hoa ange moe Tohi 'a Vili Lausi'i, 1930.
'Oku hokohoko atu pe fekumi moe fakahoa 'oe ngaahi ma'ungatala.
~
~
~
~
~
Ko e Ngaahi Ta'u mei he 1620
Mei he taimi 'o Malupō'ofalefisi ki he ngaahi ta'u 'oe 1620 nai ('a ia koe ta'u ia 'e 220 nai pe fakafuofua koe to'utangata 'e 7) 'oku 'ikai ha toe lave mahino 'ae
ngaahi tohi hohoko ki ha kau Malupō.
'I he ngaahi ta'u 1620 nai 'oku 'asi e Malupō ko Pōlaufaivaka ('oku lau 'e he tohihohoko ko eni ko Pōlaufaivaka I) na'e mali moe fefine ko Nanasi Lofanga, koe 'ofefine
'o Sinilau Fanualofanga mo Va'etolumata. Ko Sinilau Fanualofanga 'oku lau 'e he tohi hohoko ko ení koe fuofua Fanualofangá, koe foha 'oe Tu'iha'ameá, moe tehina 'o
Kavamo'unga'one. Pea ko Va'etolumatá koe 'ofefine 'o Halakitau'ā, koe foha 'o Mo'ungatonga TH6 mo Manutapu.
Pea koe fānau 'a Malupō Pōlaufaivaka I mo Nanasi Lofangá ko:
1. Malupō Lupemeikolonga
2. Kafo'atu Malanga
3. Fatafehi Sisifa
4. Si'ūlua
'Oku 'ikai ma'u ha hako kia Kafo'atu Malanga mo Fatafehi Sisifa.
Ko Si'ūlua, tehina 'o Malupō Lupemeikolongá, 'oku lau 'e he tohi hohoko ko ení 'oku tupufakaholo mai mei ai 'ae kau Si'ulua 'o Lofangá.
Ko Malupō Lupemeikolonga
Ko e Foha 'o Malupō Pōlaufaivaka I
Ko 'ene fānaú ko:
1. Malupō Haveapava Pōlaufaivaka II
2. Maluotaufa Tu'inomuka
3. Konaiholeva
4. Tonga Talakiha'apai
5. Talasinga
Ko 'enau fa'eé ko Falesiu, ko e 'ofefine 'o e Tu'iha'anganá. ('Oku hā he tohi hohoko Ha'angana Lalavé).
Nouti moe Ma'ungatala:
* Ko Malupō Lupemeikolongá 'oku hā he ngaahi tohi hohoko 'e ni'ihi ko Malupō Liumeikolonga.
Ko Malotāufa Tu'inomuká
Ko e Foha 'o Malupō Lupemeikolonga
Ko hono fohá ko:
1. Ma'afu Tu'inomuka.
Ko e foha 'o Ma'afu Tu'inomuká ko:
1. Maluotāufa Ma'afu Tu'inomuka.
Ko e fānau 'a Maluotāufa Ma'afu Tu'inomuká ko:
1. Losaline Mafikaunanga
2. Taufalilo
Ko Losaline Mafikaunanga
Ko e 'ofefine 'o Maluotāufa Ma'afu Tu'inomuka
Ko e ta'u 1830 nai eni ne fa'ele'i ai 'a Losaline Mafikaunanga, pea ko 'ene fanau ko:
1. Viliami Maealiuaki
2. Māsina Mafile'o
3. Lātūniua Mafile'o
Ko 'enau tamaí ko Sūnia Akaveka Mafile'o, koe foha 'o Uiliami Ulakai Tupou mo Tupoukolotolu. Ko Uiliami Ulakai Tupoú koe foha 'o Tuku'aho TK14 mo Mataele.
Ko Tupoukolotolú koe 'ofefine 'o Fatafehi Fuatalevu mo Naupuku.
Ko Taufalilo
Ko e 'ofefine 'o Maluotāufa Ma'afu Tu'inomuka
Ko 'ene fānau ko:
1. Lātūniua
Ko 'ene tamaí ko Kēlepi Fulilangi Tu'iha'ateiho.
Ko Malupō Haveapava Pōlaufaivaka II
Ko e Foha 'o Malupō Lupemeikolonga
Ko 'ene fānaú ko:
1. Malupō Sefanaia
2. Kafo'atu Maluo'uiha
3. Siulua
Ko 'enau fa'eé ko Nanasi Si'i, koe 'ofefine 'o Alaipuke mo Kafo'atu. Ko Alaipuké koe foha 'o Fotofili TH7 mo Fatafehi 'Atalua. Ko Kafo'atú koe 'ofefine
'o Sinilau Fanualofanga mo Va'etolumata.
'A ia ko Malupō Haveapava Pōlaufaivaká koe mokopuna 'uluaki 'o Sinilau Fanualofanga pea mali ia mo Nanasi Si'i koe mokopuna 'o Sinilau Fanualofanga.
Nouti mo e Ma'ungatala:
* Ko e fānau 'a Malupō Haveapava Pōlaufaivaka II 'oku makatu'unga ia 'i he Tohi 'a Mafile'o Vili Lausi'í, 1930 (Ko e hiki fo'ou 'o e Tohi 'a Suli Afú, 1900), peesi 73.
Ko Kafo'atu Maluo'uiha
Ko e 'Ofefine 'o Malupō Haveapava Pōlaufaivaka II
Koe fānau 'a Kafo'atu Maluo'uihá ko:
1. Tupouto'a Toakuomotui'eua
Ko 'ene tamaí ko Ngalumotutulu, koe foha 'o Ma'afuotu'itonga TK6 mo Ate Fiunoa.
2. Fīnau'uiha
Ko 'ene tamaí ko Tangakitaulupekifolaha, koe foha 'o Tu'ihoua, foha 'o 'Uluakimata II TT32 mo Longo.
Ko Tupouto'a Toakuomotui'eua
Koe Tama 'a Kafo'atu Maluo'uiha
Na'e manako 'a Tupouto'a Toakuomotui'eua ki Koloa pea fakatōtōla'ā ki ai. Na'e iku ai pe hono hakó 'o nofo Koloa.
Koe foha 'o Tupouto'a Toakuomotui'eua na'e taha pe, ko:
1. Saipā Toamotu.
Koe fanau 'a Saipā Toamotú ko:
1. Tongapōteki To'amalohifo'ou Toamotu
2. Tīmote
3. Saimone
4. Hūlita Folautonga
Ko 'enau fa'eé ko Tonga Ta'e'iloa, koe ‘ofefine ‘o Ta'e'iloa, foha 'o Fuatakifolaha TH14.
Nouti mo e Ma'ungatala:
* 'Oku hoko atu e tohi hohoko ki he Hako 'o Tupouto'a Toakuomotui'euá 'i he tohi hohoko Koloa Okoa Takuilau, 'i he konga kia Toamotú.
Ko Fīnau'uiha
Ko e Tama 'a Kafo'atu Maluo'uiha
Koe fānau 'a Fīnau'uiha ko:
1. Hikule'o
2. Fīnaufahefa
Ko 'ena fa'eé koe fefine Fāhefa.
3. Loto'āmaka
4. Tu'ipulotu
5. 'Āpolo
6. Liuakuo'ulu
7. 'Ahovala
Ko 'enau fa'eé ko Humi, koe 'ofefine 'o Tupouto'a mo Lātūtama III. Ko Tupouto'á ko e foha 'o Mataeleha'amea TK4 mo Humi Fakamolefonua. Pea ko Lātūtama III
ko e 'ofefine 'o Fakatakatū Tu'iha'ateiho mo 'Uliafu.
8. Paluniukui
Ko 'ene fa'eé koe fefine ko Melemo.
9. Lakepamoha'ateiho
10. Palulofanga
11. Taufa
12. Kaufusi
Ko 'enau fa'eé ko Fifita, koe 'ofefine 'o Tuimuia, koe foha 'o Kulīkefu mo Vāhenga. Ko Kulīkefú koe foha 'o Paleingangalu mo Hinehina'atelangi.
Ko e fānau 'a Hikule'ó ko:
1. Kafo'atu Malu'o'uiha
Ko Kafo'atu Maluo'uihá na'e ma'uhoa mo Mafimolasike Motu'apuaka 'o na fanau'i 'a:
1. Fīnau 'Ufimoho'ota, na'e mauhoa mo Avalā'aetau Naufahu
2. Litea, na'e ma'uhoa mo Siope Soakai Koloamatangi
3. Samiuela Mateitalo, na'e ma'uhoa mo 'Apikale Fifita Fala
4. Seini Tokilupe, na'e ma'uhoa mo Sione Alaipulotu Falakāono
Ko e fānau 'a Paluniukui ko:
1. Fīnauto'a
2. Taufa
Ko Fīnauto'a na'a ne fanau'i 'a 'Ōlesi mo Fīnaule'o.
Ko Taufa na'a ne fanau'i 'a Melemo mo Humi.
Koe fānau 'a Lakepamoha'ateiho ko:
1. Palutea
Ko 'ene fa'eé ko Simulata, 'ofefine 'o Vuna Tu'i'oetau mo Tu'ifangatūkia
2. Palu
3. 'Ungatea
4. Manuokafoa
5. 'Aofitu
Ko 'enau fa'eé ko Fatafehi, koe 'ofefine 'o Fakatoulavea mo Fatafehi 'Utulau.
Nouti moe Ma'ungatala:
* Ko e hako 'o e toenga e fānau 'a Fīnau'uihá 'oku 'ikai ma'u honau ngaahi hingoá ka 'oku fakaafe'i atu kinautolu 'oku nau fakatokanga'i heni e hingoa 'enau fanga kuí
ke fakakakato mai e ngaahi laine koiá.
Ko Siulua
Ko e 'ofefine 'o Malupo Haveapava Polaufaivaka II
Koe fanau 'a Siulua ko:
1. Po'oi Tupouto'a
2. 'Ulukilupetea
3. 'Anaukihesina
4. Sisifa
Ko 'enau tamai ko Ngalumotutulu, koe foha 'o Ma'afuotu'itonga TK6 mo Ate Fiunoa.
Nouti moe Ma'ungatala:
* Ko e faka'otu'otu 'oe fānau 'a Si'ulua 'oku fakatatau ia ki he tohi hohoko 'a Siaosi Lepa Kupu Pālelei pea mo Pita Likiliki Pua, koe hako ʻo Poʻoi Tupoutoʻa
Ko Po'oi Tupouto'a
Ko e Tama 'a Siulua
Ko 'ene fanau ko:
1. Kinahoi
Ko 'ene fa'e ko Fusipalapangai, ke 'ofefine 'o Mataelehauni, foha 'o Mataelemuluvala mo 'Ulufitu. Ko Mataelemuluvala koe foha 'o Vuna TK5. Ko 'Ulufitu koe fefine 'Uvea.
2. Lolohea
3. Loloheapuku
4. Kulipapalangi
Ko 'enau fa'e ko Laumanukilupe, koe 'ofefine 'o Tupouto'a mo Longosi'i. Ko Tupouto'a koe foha 'o Mataeleha'amea TK4 mo Humi Fakamolefonua.
5. Talavao
Ko 'ene fa'e ko Vaovao
6. Puaka
7. Leonaitasi Lolohea
Ko 'ena fa'e ko Fusi
8. Finaukovi
Ko 'ene fa'e ko Palu, koe 'ofefine 'o Latu'ula, foha 'o Tungimana'ia Tu'iha'ateiho.
9. Sione Lataihihifo Fotofili
Ko 'ene fa'e ko Manakomelino, koe 'ofefine 'o Kuitoa.
Ko 'Ulukilupetea
Ko e Tama 'a Siulua
Ko 'ene fanau ko:
1. Tokemoana Tongatoutai
Ko 'ene tamai ko Tokemoana Toutaitokotaha.
2. 'Ulukalala Fangupo ('oku toe 'iloa ko 'Ulukalala Feletoa)
Ko 'ene tamai ko Finau 'Ulukalala ('oku toe 'iloa ko 'Ulukalala Ma'ofanga)
3. Tupouto'a TK17
Ko 'ene tamai ko Tuku'aho TK14
4. Fatafehiholeva
Ko 'ene tamai ko Talaumokafoa, foha 'o Tu'ipulotu'ilangitu'oteau TT35.
5. Vuna Takitakimalohi
Ko 'ene tamai ko Vuna Tu'i'oetau, foha 'o Vuna Ngata mo 'Otuangu.
Ko 'Anaukihesina
Koe Tama 'a Siulua
Ko 'ene fanau ko:
1. Tuita Kahomovailahi
Ko 'ene tamai ko Tuita 'Upolutele.
Nouti mo e Ma'ungatala:
* 'Oku hoko atu e tohi hohoko ki he Hako 'o Tuita mo 'Anaukihesina 'i he toho hohoko ko e Kaivai Ngangatu.
Ko Malupo Sefanaia
Ko e Foha 'o Malupo Haveapava Polaufaivaka II
Ko 'ene fanau ko:
1. Kelomofau
Ko 'ene fa'e ko Makao'o, koe fefine mei Kolonga.
2. Milika Palolo
3. Fusi
Ko 'ena fa'e ko Mo'ungafetangihi, koe 'ofefine 'o Kongakava Falekaono mo Fakahahake.
4. Sefanaia
5. Fakatungotunga
6. Hulita
7. Talakuo'eiki
Ko 'enau fa'e ko Fehoko, koe 'ofefine 'o Kongakava Falekaono mo Fakahahake.
8. Malupo Talaiasi Saulala
9. Haveapava Polaufaivaka III
Ko 'ena fa'e ko Fatafehi Sisifa, koe 'ofefine 'o Fatafehi Manupupui'one mo Feniu. Ko Fatafehi Manupupui'one koe foha 'o Tu'ipulotu'ilangitu'oteau TT35 mo Fakatoumafi. Ko Feniu koe 'ofefine 'o Tupoulahimu'a TK7.
10. Kafo'atu Manumeiono
'Oku 'ikai ha ma'u ki he'ene fa'e.
11. Pasepa'uno
12. Malupo Kaliopasi Heke
13. 'Asinate Leimoukamea
14. Simote Foliaki
Ko 'enau fa'e ko Mele (pe Finau) Lilo mei 'Uiha.
Nouti mo e Ma'ungatala:
* 'Oku 'ikai ma'u ha tohi hohoko motu'a 'e fakamatala taufataha mo kakato ki he fānau 'a e kau Malupo 'i ono'ahó. Ko e ngaahi fakamatala 'oku ma'u 'oku ha fakakongokonga 'i he ngaahi tohi kehekehe pea toe kehekehe
pe mo e anga 'enau fakamatala. 'Oku lahi mo e taimi 'oku 'ikai tu'u e hingoa ia 'o e Malupo ha'ana e fānau, kae tu'u pe ko e foha pe 'ofefine 'o Malupo. Ko ia ai, ko e fānau 'oku fakalau ko e fanau 'a Malupo Sefanaia 'i he kupu ko eni,
ko e ola ia 'o e feinga ke fakatahataha 'a e ngaahi fānau 'a e kau Malupo 'oku fakalau 'i he ngaahi tohi hohoko kehekehe.
* Ko e 'uhinga 'oku fakatahataha ai e fānau kia Malupo Sefanaia, 'oku makatu'unga ia 'i he founga fakafuofua to'utangata 'oku ngaue'aki 'i he ngaahi tohi hohokó ni. 'A ia 'oku fakafuofua ne ta'u uangofulutupu e to'utangata kotoa
pea toki fanau. Pea 'i hono fua ki mui 'o e ngaahi to'utangata mei he hako lolotonga 'o e fanaú ni, ngaue'aki 'a e founga fakafuofua ko ia, oku 'ikai a'u lelei e ngaahi to'utangatá kia Malupō Haveapava Pōlaufaivaka II pe ko Malupō Lupemeikolonga,
'a ia 'oku na ki mu'a 'ia Malupo Sefanaia. Ko e founga pe 'e a'u ai kia naua, kapau na'a na ofi ki he teau tupu ka ne kei fanau pe. 'A ia 'oku 'ikai ko ha me'a fakaofo ia ke fanau vaivai ha tangata pe fefine. Pea ka toki ma'u hake ha
fakamatala motu'a ne na fanau pe 'o a'u ki he ta'u teau tupu, ta ko ia pe ia. Ka ko e anga pe eni 'o e feinga fakafuofua lelei 'a e tohi hohoko ni 'i he lolotonga 'o e ma'u ngata'a 'o ha fakamatala pau ki he kuonga ko ia.
* 'I he founga fakafuofua tatau pe 'oku ngaue 'aki 'e he tohi hohoko ni, 'oku fakafuofua na'e lahi e fānau mei a Kelomofau kia Talakuo'eikí, 'i he fānau mei a Malupō Talaiasi Saulala kia Malupō Simote Foliakí.
* 'Oku 'atā pe 'a e tokotaha kotoa ki he'ene founga fakafuofua to'utangata pea 'oku 'ikai faka'ikai 'e he tohi hohokó ni ha founga pe fakamatala kehe. 'Oku hokohoko atu pe hono fakahoa 'o e ngaahi ma'ungatala 'oku ma'u 'i he fekumi ki ha ngaahi
fakamatala 'oku ngali tonu ange. Ko e 'aofangatuku pe eni 'o e lolotonga ni, ko e hoko atu pe hono tanaki mo fakatahataha 'o e ngaahi fakamatala 'oku ala ma'u mei he ngaahi tohi hohoko motu'a, ke fakatolonga 'aki e ngaahi fehokotaki, pea toki hokohoko
atu pe hono fakalelei.
* Ko e me'a lelei ke nouti mo e taha e ngaahi to'onga 'oku fakatatusia ki hono tanaki mo lekonisaile 'o e ngaahi tohi hohoko, 'a ia ko e si'isi'i e mahu'inga'ia 'i hono fakaha 'o e ngaahi ma'ungatala ne ma'u mei ai 'a e tohi hohoko.
Matamata ko e 'uhinga 'e taha ko e taataa'ili ki hano faka'ikai pe luma 'aki ha'a te tohi hohoko. Kiate kinautolu 'oku nau ma'u e mahino totonu ki he ngaue fakafekumi, 'a ia 'oku kau ai e tohi hohoko, ko hono kakato lelei 'o e ngaue kuo pau ke kau ki
ai 'a e fekumi mo e tanaki mei he ngaahi ngaue mo e ma'ungatala kehe. 'A ia 'oku totonu pe ia mo lelei ke te fakamalo'ia mo ha kakai kehe na'a te ma'u fakamatala pe tokoni mei ai. Ko e 'uhinga e taha 'oku faingata'a ai e fakaha ma'ungatala, 'oku fa'a
faingata'a pe ia ke veteveteki ha tohi hohoko ke fakaha 'a e ngaahi konga ne ma'u mei he feitu'u kehekehe ne ma'u mei ai. Ko e ha pe hano 'uhinga, ko e fakamanatu lelei, kapau 'e to'oa hono fakaha 'o e ngaahi ma'ungatala, 'e mole 'a e faingamalie ke tau
kei lava 'o fakakehekehe lelei 'a e ngaahi tohi hohoko ne tukuhifo tonu mei ono'aho mei he ngaahi monomono fo'ou ko e fakafuofua atu mei hotau kuonga ni. Ko e ngaahi tohi hohoko ne tuku mai mei ono'aho 'e taupotu ange ma'u pe ia ki he ngaahi to'utangata
'oku nau fakamatala ki ai. Ko e ngaahi monomono fo'ou mei hotau kuonga ni 'oku faka'ofo'ofa pe ia, kae kapau 'e 'ikai faka'ilonga mavahe, te ne uesia 'e ia 'a e totonu mo e kakato 'o e hisitolia 'oku tau tauhi ko hotau tukufakaholo.
* Ko e fanau 'a Malupo Sefanaia 'oku fakalau, mei a Malupo Talaiasi Saulala fai ki mui, mo e fakaikiiki 'o 'enau fanau 'oku ha atu 'i he kupu hoko, 'oku makatu'unga ia 'i he Tohi Hohoko 'a Mafile'o Vili Lausi'i, 1930 (Ko e hiki fo'ou 'o e Tohi 'a
Suli Afu, 1900), peesi 73.
Ko Kelomofau
Ko e Foha 'o Malupo Sefanaia
Ko 'ene fānaú ko:
1. Puakaha'angana
Ko 'ene fa'é ko Fehoko Lēleaifoa.
Ko e fānau 'a Puakaha'anganá ko Tēvita Teali'i mo Mele Ha'angana, ko 'ena fa'é ko Manumu'a, koe 'ofefine 'o Kali Angakehe mo Finauinuhuohua.
Pea mali a Tevita Teali'i mo Melemafi Tu'ipulotu 'o na fanau'i ʻa Sālote, 'Asinate, 'Ana Foliaki, 'Eliesa, Kalēsita Manu, Sione Fe'aomoeloa mo 'Alisi 'Aholīpaama.
Pea mali 'a Mele Ha'angana mo Fakatou'io Kioa.
Ko Milika Pālolo
Ko e 'Ofefine 'o Malupō Sefanaia
Ko e fefine eni 'oku lau koe fefine hoihoifua ta'e 'i ai hano tatau ʻi hono taimí. Koe hingoa 'oku 'iloa lahi taha 'aki koe Milika Palolo ka 'oku 'ikai fakapapau pe ko hono hingoa koe Milika Palolo pe koe Palolo pe kae toki tanaki e Milika 'i he
kuonga hono fakamokopuna.
Ko 'ene fānaú ko:
1. Setaleki Tu'a Fakahēhē
Nouti mo e Ma'ungatala:
* Ko e tānaki eni mo e fokotu'utu'u 'o e hako 'o Milika Palolo ne kamata mai 'aki 'a e tohi hohokó ni 'i he faka'amu ke pukepuke 'aki e ngaahi fehokotakí.
Hangē ko e fakamatala 'i 'olungá, ne 'ikai ma'u ha fakamatala motu'a mo kakato 'e taha ki he fanaú ni,
ka ko e fakatahataha pe eni 'o e kongokonga fakamatala mo e manatu 'a e kakai kehekehe.
'Oku hokohoko atu pe 'a e fekumí mo e fakatotoló ke fakalelei mo fakatonutonu 'aki e ngaahi lainé.
Ko e taha foki ha fo'i lelei ʻi hotau kuongá ni kuo tau a'u eni ki he kuonga 'o e sivi DNA,
pea 'e hoko ia ko e 'aofangatuku ki hono fakapapau mo fakatonutonu 'o e ngaahi lainé mo e fehokotaki kotoa.
* 'Oku 'i ai mo e fehokotaki mo Niukapu 'i he ngaahi laine ko ení.
'Oku 'i ai moe fehokotaki ki Fisi. Ko e ngaahi konga ia 'oku hokohoko atu pe 'a e fekumi fakamatalá ki ai.
Ko Setaleki Tu'a Fakahēhē na'e ma'u hoa mo Lute Kaivi 'o Ofu pea na fanau'i 'a:
1. 'Īnoke Tu'ipulotu
2. Uate Fainga'anuku
3. Mānoa
4. Filimone Veatupu
5. 'Īlai Moala
Ko e hako 'o e fanaú ni ko e kau Ofu.
Ko 'Īnoke Tu'ipulotu na'e maʻuhoa mo 'Ēseta Folau Fonua 'o na fanau'i a Lesieli Fehokomoelangi, Lute, Filimone Veatupu, 'Ilisa, Sēmisi Ngalela,
Sōsaia mo Kisione Fainga'anuku.
Ko Uate Fainga'anuku na'e maʻuhoa mo Hepisipa Na'a 'o na fanau'i a Sione Tapu'osi, Mele Lolohea, Milika Pālolo Fakatoufifita, Mele Taufa Sioka,
Taniela Fīnau Pātimi mo 'Akosita Taimifo'ou Vailea.
Ko Mānoa na'a ne fanau'i 'a Peni Fale, pea mali 'a Peni Fale mo Losaline 'o na fanau'i a ʻAuka Lātu, 'Akanesi mo Sione Pasitia.
Ko Filimone Veatupu na'a ne fanau'i 'a ʻAisea Taulepa, ko 'ene fa'eé ko Lesieli Fehoko. Pea maʻuhoa 'a ʻAisea Taulepa mo Tupou 'o na fanau'i 'a Mo'ungafetāngihi,
Mele Siaʻatua, Sēsika, SaulalaʻiʻUiha, Makelesi mo Setaleki Tu'a Taulepa.
Ko 'Īlai Moala na'e maʻuhoa mo 'Akanesi Semi 'o na fanau'i a Māloni Mafile'o, Nanasi Moala, 'Aisea Toa, Ma'ata 'Utulongoa'a, Mele Kafo'atukimana'iange'oe'aitu'uua,
Sūlia Moala, Vili Latailakepa mo Tāpaita Moala.
Ko Fakatungotunga
Koe Foha 'o Malupō Sefanaia
Ko 'ene fānau ko:
1. Piuotafahi
2. Ika'ē'ē
3. Langi
Ko Talakuo'eiki
Ko e 'Ofefine 'o Malupō Sefanaia Ko 'ene fānau ko:
1. Melemoala
2. Simaima
3. Ta'e'iloa
4. Pauline
5. Amelia Fāhina
Ko Malupō Talaiasi Saulala
Ko e Foha 'o Malupō Sefanaia Ko 'ene fānau ko:
1. Maliumoe'ao
2. Pīsila Foliaki
Ko 'ena fa'é ko Tongapongi Fāki'ālele, ko e 'ofefine 'o Vaha'i Tu'i'onetoa.
Ko Haveapava Polaufaivaka III
Ko e Foha 'o Malupō Sefanaia Na'e mali a Haveapava Pōlaufaivaka III mo Sālome Kafo'atu Lataivailala
'o na fanau'i 'a:
1. Lēhape
2. Samuela Foliaki
3. 'Ana Foliaki
4. Tokilupe
5. Sālote
6. Siaosi Sūnia
7. Sisifā
8. Fakatoulavea
9. Sefanaia
10. Kaliopasi
11. Setaleki
12. Ponāpate
13. Tonga'uiha
Ko Malupō Kaliopasi Heke
Ko e Foha 'o Malupō Sefanaia Na'e mali ia mo Hoihoimohilatali, ko e tama 'a Fusipala'umaiā,
'ofefine 'o Tapu'osi, foha 'o Mataeleha'amea TK4, 'o na fanau'i a:
1. Mataki
2. Tu'ineau
Ko Kafo'atu Manumeiono
Ko e 'Ofefine 'o Malupo Sefanaia Ko 'ene fānau ko:
1. Loloko
2. Fue
Ko 'ena tamaí ko Pasiaka, foha 'o Tuituiohu mo Ngalu'afefine.
Ko Tuituiohú koe foha 'o Mataeleha'amea TK4. Ko Ngalu'afefiné ko e 'ofefine 'o Manumeipulotu Niukapu.
Ko 'Asinate Leimoukamea
Ko e 'Ofefine 'o Malupo Sefanaia
Ko 'ene fanau ko:
1. Metui Fetuilea'afala
Ko 'ene tamai ko Motu'apuaka Mafimolasike.
Ko Malupō Simote Foliaki
Ko e Foha 'o Malupo Sefanaia
Ko 'ene fanau ko:
1. Kafo'atu Malanga Maluo'uiha
2. Sunia
3. Pōlaufaivaka
4. Folaumoeloa
Ko 'enau fa'é ko 'Alisi Halaheke
5. Sisilia
6. Hakaumotu
'Oku fakangatangata pē 'a e tohi hohokó ni, 'a e Malu o 'Uihá, ki he kainga kuo mālōlō atú.
Toki fa'iteliha pē fāmili takitaha 'i hono hoko mai e ngaahi lainé ki he ngaahi to'utangata lolotongá.
Ko e malu'anga pe eni hotau tupu'anga tahá ke tau fakamanatua ma'u pē ke 'oua na'a ngalo.
|
